PIHTU IN GUATEMALA

Agatha richt ravage aan in Guatemala

2010-06-03T13:05:00.000-07:00

De tropische storm Agatha heeft Guatemala dagenlang overspoeld met hevige regenbuien. De ravage is enorm: modderstromen, vernielde huizen en oogsten, tientallen vermisten en meer dan 100 doden. Vooral in de afgelegen dorpen is de schade het grootst, maar blijft de hulptoevoer miniem.

Op zondag 30 mei kreeg ik een e-mail van een collega van CONIC:

"Beste vrienden, 36 uren van hevige regenval waren voldoende om schade aan te richten in verschillende departementen. Ik heb onder andere vernomen dat een modderstroom in mijn geboortedorp San Pedro La Laguna meer dan 40 families heeft getroffen. Ik heb hierbij ook mijn ouderlijk huis verloren, het bestaat nu niet meer. Het materiële zal met de tijd wel hersteld kunnen worden. Gelukkig heeft de bevolking zich georganiseerd en slaagden ze erin om vele dorpelingen te redden, waaronder ook mijn familie. Maar er is een kind vermist. We zetten de zoektocht en evacuatie voort, op dit moment probeer ik een boot te nemen van Panajachel naar San Pedro. Collega’s hebben ons gebeld vanuit Champerico, Retalhuleu, Suchitepéquez, San Marcos, San Lucas Tolimán, San Andrés Semetabaj, San Marcos La Laguna, San Antonio en Santa Catarina, waar Agatha ook verwoesting heeft gezaaid. Ik hoop dat de komende dagen de wegen weer toegankelijk zullen zijn, zodat we voedsel naar de getroffen gebieden kunnen brengen en het elektriciteitsnet hersteld kan worden.”

Ik belde Oscar even later op. Hij was toen al aangekomen in San Pedro, een anders zo idyllisch dorpje aan de oevers van het Lago de Atitlán. “De boottocht verliep moeizaam, heel het meer ligt vol afval”, vertelde hij me. Hij stond op de plek waar vroeger zijn ouderlijk huis stond. De hevige regenval die ononderbroken van donderdag tot zondag was gevallen, heeft een modderstroom van zo’n vijf kilometer lang veroorzaakt. De modder is als een bulderende rivier van de nabijgelegen vulkaan afgelopen, recht in het meer, en heeft ieder huis op zijn weg meegenomen. Volgens Oscar was de stroom zeker een halve kilometer breed. “Weet je nog waar we gebarbecued hebben met Pasen vorig jaar?”, vroeg hij me. “De tuin, de groenten, de hut, het huis… alles is weg. Er ligt enkel nog modder”, zucht hij. Volgens CONIC hebben vandaag de dag honderden dorpen schade opgelopen, maar hebben ze nog steeds geen hulp ontvangen van de overheid. Het is slechts van 2005 geleden dat de storm Stan enorme ravage aanrichtte in Guatemala. De geschiedenis lijkt zich te herhalen…

Eerste aanpassingen in België

2010-03-22T06:39:00.000-07:00

Sinds een aantal dagen ben ik terug in België. Het weer valt goed mee, ik heb het niet al te koud. Aangekomen in Zaventem schoof ik het autoraam al naar beneden, ik had nood aan frisse lucht. Mijn vader vroeg al direct om het raam terug naar boven te schuiven, te veel lawaai op de autostrade. Voor hem dan toch. Ik was niets anders gewoon. En de autodeur, die sloeg ik met volle kracht toe. Dat was ook niet nodig, de auto is nog in goede staat. Anders dan de scharminkels op de Guatemalteekse wegen.

Het eten is lekker, anders dan altijd dezelfde bonen en maïspannenkoeken. De eerste dagen snelde ik met een opgeblazen buik naar het toilet. Mijn hand reikte al naar de vuilbak om het gebruikte wc-papier weg te gooien. Ik besefte echter op tijd dat het hier wél in de wc doorgespoeld kan worden. De reflex is er nog altijd niet uit.

De eerste dagen heb ik mijn kamer opgeruimd, ik wist niet meer goed waar alles stond, dat moest ik eerst uitvissen vooraleer ik nieuwe spullen kwijt kon. Voor ik vertrok heb ik kilo's souvenirs gekregen van Guatemalteekse vrienden en collega's, ik had een grote zak mee als handbagage (naast mijn gitaar en handtas) - dat vond de douane in elke luchthaven verdacht, zodat die altijd open moest - en mijn reiszak woog vijf kilo teveel, maar ik heb eens lief gelachen en dan mocht die in het ruim.

Het uurverschil is er nog niet uit, ik kruip laat in mijn bed en sta laat op. Na de eerste aanpassingen en het weerzien met 'Jan en alleman', begin ik langzaamaan met mijn zoektocht naar nieuw werk, in België. Het hoofdstuk Guatemala is afgesloten, nu begint er een nieuw hoofdstuk België...

CONIC evalueert mijn inzet

2010-03-17T17:40:00.000-07:00

Met het oog op mijn vertrek, moest het ooit eens zover komen: ik werd in februari een agendapunt op de maandelijkse bestuursvergadering van de partnerorganisatie. Waarover ze allemaal juist gediscussieerd hebben blijft een raadsel, maar volgens mijn coach waren de discussies bij momenten hevig, vooral wanneer ze het over mijn eerste driemaandelijkse activiteitenrapport hadden, waarin ik een hoop aanbevelingen en constructieve kritiek heb geformuleerd. CONIC heeft nooit feedback gegeven over dat beruchte rapport, maar het deed me toch plezier dat het ter discussie stond. Kritiek is nooit eenvoudig om te aanvaarden, maar het kan veranderingen teweeg brengen en zo ook initiatieven van andere, meer veranderingsgezinde, collega’s ondersteunen. Voor mijn huidige coach bood het althans een kans om het communicatiebeleid van CONIC op te waarderen. En om ervoor te zorgen dat mijn werk van het afgelopen jaar niet verloren zou gaan, besliste de bestuursraad om een nieuwe communicatiemedewerker te ronselen die als hoofdtaak heeft de website te onderhouden. Ik heb de volledige selectieprocedure nog kunnen organiseren voor mijn vertrek zodat ik er zeker van was dat iemand met de juiste capaciteiten aan de slag zou gaan. “Het wordt tijd dat kwaliteit de bovenhand haalt”, vindt ook mijn coach. Er wordt gewoonlijk te veel aan vriendjespolitiek gedaan en de kwaliteit van nieuwe collega’s komt pas op de tweede plaats. CONIC verschoot dan ook van de uitgebreide selectieprocedure die ik organiseerde: van de officiële lancering van de vacature, de selectie op basis van CV’s en motivatiebrieven, tot de schriftelijke proef en het gesprek. “Dit is nog nooit gebeurd in CONIC”, wist mijn coach te vertellen.

De bestuursraad kwam tot de conclusie dat ik mijn taken vervuld heb, zoals overeengekomen aan het begin van mijn inzet, ondanks het gebrek aan “humane capaciteiten” vanwege hun kant. Enerzijds heb ik dus gedaan wat van mij verwacht werd en heb ik ferm mijn plan getrokken. Anderzijds erkende de bestuursraad dat ze mij aan mijn lot heeft overgelaten en dat ze dus op sociaal of menselijk vlak tekort heeft geschoten. Het is inderdaad fijn dat de grote bazen zelf tot dat inzicht zijn gekomen, maar ondertussen is het jaar wel om. En het was ook voor hen duidelijk een leerproces. Laten we hopen dat deze progressieve en kwaliteitsvolle evolutie zich voortzet in mijn afwezigheid. Want, zoals de directeur van CONIC zegt, de organisatie heeft een eigen dynamiek, waar flexibiliteit en kwantiteit boven planning en kwaliteit staan. Resultaten worden projectmatig en op korte termijn gerealiseerd, er wordt vaak niet gedacht aan langetermijndoelstellingen en kwalitatief werk. Wat dan ook leidt tot werkoverlast en frustratie bij de lokale gemeenschappen.

De directeur en mijn naaste collega’s hebben me op mijn laatste werkdag in de bloemetjes gezet, ik kreeg er een krop van in de keel. Ook een strijdlied van CONIC mocht niet ontbreken. Ik trakteerde alle collega’s op taart, wat de gewoonte is in Guatemala wanneer iemand de werkvloer voorgoed verlaat. De bestuursraad nodigde me uit op een lekker etentje. Natuurlijk was mijn eerste coach nergens te bespeuren, hij kwam niet op het diner opdagen, noch had hij een dankwoordje voor me, hoe klein dan ook. Bij hem ontbreken er zeker “humane capaciteiten”. Mijn tweede coach, Cesar, kreeg tranen in de ogen wanneer hij me uitwuifde aan de luchthaven.

Liefde... of toch niet?

2010-03-17T12:45:00.000-07:00

Liefde, het is een bron van inspiratie. Voor menig schrijver, dichter of muzikant. Voor iedereen. Liefde is universeel, we zouden het kunnen bestempelen als een taal van verbale en non-verbale handelingen die iedereen op aarde hanteert. Maar het is ook een bron van onzekerheid, want de taal van de liefde heeft niet overal hetzelfde jargon: woorden hebben een andere betekenis of handelingen worden anders of zelfs niet geïnterpreteerd. Het leidt vaak tot slechte communicatie en dus onbegrip.

Senegal: je t’aime

In Senegal werd ik er al mee geconfronteerd: onbekende mannen verklaarden me pardoes hun liefde. Op straat, in mijn bureau, je kon het zo gek nog niet bedenken. Ik stond als aan de grond genageld. En dan werd ik kwaad. Hoe kregen ze het in hun hoofd om zomaar “Je t’aime” tegen me te zeggen? Ik kende hen van haar noch pluim! Al gauw werd duidelijk dat “houden van” vertaald moest worden als “leuk vinden”. En de echte liefde dan? Je moet eerst met elkaar in bed duiken, dan spreken Senegalezen pas van verliefdheid. Onverbloemd wil “Je t’aime” dan ook zeggen: “Ik wil (met) je (naar bed)”! (Lees hier meer over het Senegalese liefdesspel)

Guatemala: me gustas

In Guatemala gaat het er wat subtieler aan toe. De man heeft de touwtjes in handen. O wee als je als vrouw nog maar durft een man te veroveren… je verloopt je kans voor altijd. En dan mag de jeugd van tegenwoordig die in de hoofdstad woont wel minder machistisch zijn dan de oudere generatie op het platteland, machismo schuilt vaak in kleine details, zoals het versieringsritueel. Een man kan een vrouw op één twee drie versieren, maar dan wordt ze afgedaan als ‘te gemakkelijk’. Er moet een strijd aan voorafgaan, een ‘jacht’. “Als vrouw zit er niets anders op dan te wachten totdat de man naar jou komt”, vertelde een balletdanseres me eens. Hoe saai! Ze zouden de vrouwen in België eens aan het werk moeten zien. Bij verlegen mannen moet de vrouw wel uit haar schelp komen, of er gebeurt helemaal niets. In Guatemala is het de man die de eerste stap zet, die begint met lieve woordjes en strelingen, die je de volgende dag opbelt en de dagen nadien. Het is ook de man die de vrouw trakteert - toch één voordeel van het machismo voor de vrouw. Mannen houden er vaak een financiële kater aan over… De ijdelheid van mannen wordt gestreeld wanneer een vrouw hen overlaadt met woorden als amor, mi vida, corazón… succes gegarandeerd! Maar dat zal hen er niet van weerhouden om ook op andere vrouwen te jagen en er meerdere lieven op na te houden.

De Centraal-Amerikaanse jongens spreken vandaag de dag zelfs niet meer over hun ‘lief’, hoewel ze met elkaar vrijen, in het openbaar kussen en elkaars hand vasthouden. Ze zijn ongebonden, vrij om te doen wat ze willen met wie, zonder dat hun ‘lief’ hen ter verantwoording roept. Want het is hun lief niet. Het is een vriendin. En de meisjes hebben dat te nemen of te laten. Een alternatief is moeilijk te vinden en dus blijven vrijgevochten vrouwen liever vrijgezel. Als je kriebels in de buik voelt, mag je ook niet spreken van verliefdheid. Oh nee, dat is “elkaar tof vinden”. Verliefdheid komt pas helemaal op het laatste, wanneer je al maanden of jaren een relatie hebt. Als je je gevoelens letterlijk vertaalt, kom je dus in de problemen. Dan plast de man in zijn broek van schrik en verdwijnt hij met de noorderzon. Verliefd zijn zoals ik dat sinds mijn jeugd ken - vlinders in de buik - is niet hetzelfde als “enamorado/a”, maar wel “gustar”. Je moet het maar weten. Guatemalteken lopen niet te hard van stapel, verliefdheid is een groot en compromitterend woord.

“De vrouw houdt het machismo in stand”, zeggen velen. Ze hebben niet ongelijk. Moeders leren hun kinderen het machismo aan. Ze geven de jongens een voorkeurbehandeling, terwijl de meisjes vaak hun plan moeten trekken en meehelpen in het huishouden. Ze laten hun kinderen zien hoe gedwee ze als vrouw zijn tegenover hun echtgenoot. Zo vader zo zoon, zo moeder zo dochter. Het wordt met de paplepel ingegeven. En zolang de vrouw springt voor haar man, zal de man altijd een beroep blijven doen op haar diensten. Gelukkig verschijnen er steeds meer vrijgevochten vrouwen op het toneel en minder machistische mannen. Maar de weg is nog lang. Want ook al zijn veel vrouwen in Centraal-Amerika economisch onafhankelijk, ze verwachten nog altijd dat de man veel geld aan hen spendeert en dus een mate van macht behoudt.

Vriendschap op Guatemalteeks uur

Ook vriendschap is een flexibel begrip. Volgens Guatemalteken ligt dat aan de ‘informaliteit’ van hun cultuur. Je agenda mag dan nog vol afspraken staan, de kans is groot dat meer dan de helft niet doorgaat. Veel voorkomende situaties, die ik aan den lijve ondervonden heb:

1) Jij staat op de plaats van afspraak, op het uur dat jullie hebben afgesproken, en er komt niemand opdagen. Je ontvangt zelfs geen annulatie per e-mail of telefoon, laat staan een verontschuldiging achteraf.

2) Je belt een kwartier vóór de afspraak om te vragen of ze nog altijd doorgaat. Indien niet, verplaats jij je niet. Indien wel, vraag je waar de andere persoon zich bevindt en of hij/zij al onderweg is. Dring aan. Vaak zeggen ze al onderweg te zijn, maar bevinden ze zich nog thuis (omgevingsgeluid is een belangrijke indicatie). Zo kan jij de tijd berekenen en sta je niet te lang met je vingers te draaien op de plaats van afspraak. Je staat beter nog een half uur voor de spiegel, zodat je zeker niet de eerste bent om aan te komen.

3) Je wacht tot de andere persoon je belt om te vragen waar je uithangt omdat jullie “toch al lang hadden afgesproken”. Zo kan jij nog wat langer in de zetel blijven zitten en schiet je in actie wanneer je vriend of vriendin je belt. Bij aankomst wuif je je vertraging weg als gevolg van het “Guatemalteekse uur” (d.w.z. dat Guatemalteken de gewoonte hebben om te laat te komen en
zodoende een “Guatemalteeks uur” hanteren). Zo heb je je voldoende verantwoord.

Guatemalteken zullen dan ook nooit ‘nee’ zeggen. Ze zeggen liever ‘ja’, ook al weten ze dat ze toch niet komen opdagen. Ook als ze de weg niet kennen zullen ze je altijd een uitgebreide wegbeschrijving geven. Je moet dus verschillende keren de weg vragen (aan andere personen) om er zeker van te zijn dat je de juiste weg opgaat. Een gewaarschuwd persoon is er twee waard!

Magie

2010-03-16T10:52:00.000-07:00

Maya’s hebben iets met magie. Voor ons dan toch, voor hen is het gewoonweg hun eeuwenoude geloof. Geloof in hun voorvaderen, in de kracht van de natuur. Iedere dag heeft een specifieke betekenis en regelmatig organiseren ze een ceremonie ter ere van een bepaalde dag. Grofweg iedere maand, of ieder jaar, volgens hun traditionele kalender. Ceremonies keren regelmatig terug. Ze dienen om de voorvaderen goed gezind te stemmen en een goed verloop van aankomende activiteiten te vragen. Op bureau vinden ze meestal midden in de nacht plaats, tijdens de eerste uren van de desbetreffende dag. Dan steekt de Mayapriester een hoop kaarsen en wierook aan, netjes gelegd volgens de vier windstreken. Iedere windstreek of kardinaal punt heeft een specifieke kleur en betekenis. Iedereen rondom het heilige vuur steekt een aantal kaarsen aan, rookt sigaren om het kwaad uit zijn lichaam te jagen, danst rond het vuur. Sterke drank passeert van mond tot mond. De Mayapriester staat in contact met de voorvaderen en kan hun signalen interpreteren via het vuur. De directeur van CONIC hecht veel belang aan deze signalen. Zo heeft het vuur in ’t verleden verschillende keren voorspelt dat er problemen zouden rijzen op de algemene vergadering, dat mensen binnen en buiten CONIC de organisatie kapot willen maken. De priester heeft nooit namen genoemd, maar hij riep de onruststoker telkens op om zijn plannen niet uit te voeren. Ook dromen in aanloop van een activiteit worden door de Mayapriester geïnterpreteerd. Ik sta erbij, luister en kijk ernaar, op mijn hoede om de ceremonie niet te versturen met mijn onwetendheid. Het enige dat ik weiger is een sigaar te roken. Geen probleem, ik moet die dan maar over mijn hele lichaam wrijven en nadien in het vuur gooien. Het nadeel van dergelijke nachtelijke ceremonies is dat je ’s ochtends zatte of weinig productieve collega’s tegen het lijf loopt. Voor mij is het dan ook maar bij één nachtelijke ceremonie gebleven…

Bottengenezer

Maya’s staan dicht bij de natuur. Neem nu bijvoorbeeld de schoonmoeder van Oscar. Zij was heel haar leven een ‘bottengenezer’. Wie met een gebroken been zat, of iets anders dat gebroken was - behalve een gebroken hart uiteraard - kon bij haar terecht. Zij had een magisch bot of beentje. Door met dit bot regelmatig over het gebroken lichaamsdeel te wrijven, genas de patiënt. Bij het overlijden van zijn schoonmoeder, kwam het beentje terecht bij één van de dochters, de vrouw van Oscar. Omdat zij de krachten van haar moeder heeft geërfd. Mensen komen vaak van ver om haar te raadplegen. Oscar vertelde over een kind met klachten die niet opgelost geraakten na maanden van hospitalisatie en medische onkosten. Totdat zijn vrouw het kind een aantal keer ‘behandelde’. Mensen zijn haar eeuwig dankbaar en geven wat ze haar kunnen geven. Want ze vraagt geen vast bedrag, enkel een vrijwillige bijdrage.

Maximón

Oscar heeft wel meer straffe verhalen. Toen we een bezoek brachten aan Maximón, een Mayaheilige vermomd in een houten masker en lichaam, aanhoorden we verschillende smeekbedes. Onder andere van een familie die uit een andere regio van Guatemala was gekomen en zeker een halve dag had moeten reizen. Maar Oscar wist wel beter. Hij had eens een Europese vrouw ontmoet die uitzichtloos ziek was en besloot om over te vliegen naar Guatemala om Maximón te ontmoeten. Ze had bloedkanker. Een jaar later was ze genezen. Maximón doet wonderen. “Jij moet ook een smeekbede doen aan Maximón”, porde Oscar me. “Maar wat dan?” vroeg ik me af. “Ik ben gelukkig.” Ik zou natuurlijk vanalles kunnen vragen aan Maximón: een job, een goede gezondheid voor mezelf, mijn vrienden en mijn familie, een lief, geld… Maar ik vond dat dat in het niets verdween bij al het andere leed dat ik aanhoorde. En misschien was ik ook gewoon sceptisch bij de aanblik van de rokende en alcoholverslaafde heilige, laat staan de twee in trance zittende assistenten die de rest van de sterke drank stiekem hadden opgedronken. Want ja, de toerist die even een kiekje komt nemen van Maximón en hem een klein flesje sterke drank aanbiedt, die weet natuurlijk niet wat er met de overblijvende alcohol gebeurt. Maximón neemt maar een aantal slokken, de rest wordt verdeeld onder zijn ‘bewakers’ of sjamanen.

Nicaragua: verwaterd sandinisme en goudkoorts

2010-03-15T12:50:00.000-07:00

Bijna zeven jaren zijn verlopen, zeven lange jaren, waarin Nicaragua naar de achtergrond van mijn gedachten was verschoven. Het Midden-Amerikaanse land, na Haïti het armste in de regio, was het eerste land dat ik buiten Europa bezocht, acht jaar geleden. Het liet een enorme indruk op me na, vooral de aanblik van zoveel armoede maar ook de gastvrijheid van de Nica’s, zodat ik het jaar nadien terugkeerde voor een thesisonderzoek. In 2003 bezocht ik zo voor de eerste keer Bonanza, een op het eerste zicht betekenisloze gemeente in de verre wouden van de RAAN, de Autonome Noord-Atlantische Regio. Bonanza, dat samen met buurgemeenten Siuna en Rosita de zogenaamde ‘mijndriehoek’ vormt, is rijk aan goud en mineralen. Niet alleen wordt het beeld van de gemeente bepaald door het Noord-Amerikaanse mijnbedrijf Hemco, maar ook door de ettelijke particuliere goudzoekers of ‘güiriceros’. Bonanza vormde de casestudie van mijn eindwerk, maar veroverde ook een plaats in mijn hart.

En zo vervlogen er vele jaren, zonder de minste intentie om terug te keren naar Nicaragua, totdat ik voor een jaar in Guatemala belandde. “Ik kan onmogelijk dit continent verlaten zonder een bezoek aan Nicaragua te hebben gebracht”, dacht ik bij mezelf. Want al die jaren had ik nog sporadisch contact met Nicaraguaanse vrienden uit Managua en Bonanza. En dus kocht ik, twee weken voordat ik terug naar België zou keren, een busticket naar Managua. ’t Was nu of nooit.

Ortega, de vergane glorie van het sandinisme

Na 21 uur rijden - de bus van King Quality loopt veel vertraging op en valt bovendien twee uur in panne, ook de airco werkt niet - kom ik gebroken en gebraden aan in Managua. Karen en haar familie vangen me met open armen op en hangen de volgende dag een hangmat op, zodat ik tot rust kan komen. De reis heeft me helemaal misselijk gemaakt en ik heb barstende hoofdpijn. Nadat de stevig gebouwde moeder van Karen de hangmat heeft uitgetest, strijk ik me neer en dommel in. Totdat ik een krak hoor. Veel tijd om na te denken heb ik niet. Ik val met hangmat en al op de grond. Niets gebroken, veel gelach, maar het is wel pijnlijk.

De familie van Karen neemt me mee naar de Mirador Loma Tiscapa, waar dictator Somoza vroeger over Nicaragua heerste, politieke gevangen folterde en de vrijheidsstrijder Augusto Sandino vermoordde. Een hemelshoog standbeeld van Sandino, die het opnam tegen de Amerikaanse aanwezigheid in Nicaragua, prijkt op de plaats waar vroeger het presidentiële paleis stond. De huidige sandinistische regering van FSLN-leider Daniel Ortega geeft duidelijk meer zichtbaarheid aan de woelige geschiedenis van Nicaragua, zo tonen tentoonstellingen en affiches her en der in de hoofdstad. Maar veel goeds heeft Karen - en vele andere Nicaraguanen - niet te zeggen over het regime. Na een studie van twee jaar in Mexico City, werkt Karen nu voor de overheid, maar ze hoopt zo snel mogelijk ander werk te vinden. “Je moet een partijkaart hebben om voor de overheid te kunnen werken en je engageren in de sandinistische beweging. Sommigen worden ’s nachts per moto uitgestuurd naar gevaarlijke zones om afvallige leden op heterdaad te betrappen en kritiek tegen de sandinistische partij in de kiem te smoren”, vertelt ze. President Ortega prijkt met een grote glimlach op metershoge propagandaborden over heel het land, die duidelijk de alliantie met de katholieke kerk benadrukken: “Cumplirle al pueblo es cumplirle a Dios” of “Cristiana, socialista y solidaria”. Sinds Ortega aan de macht is, is abortus illegaal, zelfs als het leven van de moeder in gevaar is en een abortus om medische redenen noodzakelijk is. Zo bestaat er momenteel commotie over het leven van een 27-jarig meisje uit León, Amalia, die kanker heeft en zwanger is. Pas na een aanmaning van de mensenrechtencommissie van de Organisatie van Amerikaanse Staten, stond de regering van Ortega chemotherapie toe om het leven van de moeder te redden. “Ortega zou dingen kunnen veranderen, maar ’t land is er niet beter op geworden”, zegt Karen. Vriendjespolitiek is schering en inslag. Huizen worden gebouwd voor militanten en projecten worden toegekend om stemmen te winnen. Ortega heeft de grondwet veranderd zodat hij nogmaals verkozen kan worden. “De regering verspilt geld aan propaganda en laat kerstbomen het hele jaar door ’s nachts verlichten op de rotondes van Managua”, merkt Karen op. De sandinistische vrijheidsstrijd van weleer en de guerrillabeweging van de jaren tachtig hebben duidelijk hun glans verloren. Het ideologische sandinisme van toen valt niet te vergelijken met de corrupte machtspolitiek van Ortega op de dag van vandaag.

Bonanza: brengt goud ontwikkeling?

Gregorio heeft meegevochten met de guerrilla, in de jaren zeventig en tachtig. Hij kwam als idealistische student terug uit Cuba, wanneer de Nicaraguaanse burgeroorlog volop aan de gang was. Hij wierp zich meteen in de strijd. Bonanza was één van de laatste verzetshaarden die de wapens neerlegde. Ik herinner me nog zijn verhalen van jaren geleden, toen hij me vertelde over de oorlogsgruwelen die hij had beleefd. Eén keer verloren ze een kameraad in de strijd en om zijn lichaam te kunnen bezorgen aan zijn ouders, moesten ze zijn ingewanden eruit halen om het gewicht dragelijk te maken, tijdens de dagenlange tocht naar de thuisbasis.

Gregorio is er nu 43, maar hij heeft zijn idealisme nog niet verloren. Hij wil dat zijn dorp, Bonanza, zijn bevolking, zich ontwikkelt. Hij mag dan wel voor het mijnbedrijf werken, het is de enige instantie met veel geld die veranderingen mogelijk kan maken. “Het gemeentebestuur doet niets, heeft geen tijd en geld”, zegt Gregorio, die de sociale projecten van het mijnbedrijf beheert, zoals ruimtelijke ordening, sportinfrastructuur, culturele activiteiten, veiligheid… Het logo van het mijnbedrijf prijkt overal, naast dat van het gemeentebestuur en zelfs Oxfam. De lokale autoriteiten nemen duidelijk hun verantwoordelijkheid niet serieus en het mijnbedrijf vult de leegte op. Hemco maakt zich onmisbaar voor de inwoners van Bonanza en de ecologische vervuiling wordt vlug vergeten. Eind januari veroorzaakte een lichte aardbeving een zandverschuiving aan één van de wanden van het meer van het mijnbedrijf, waar het zijn chemische afval dumpt. Verschillende families moesten verhuizen door het vergiftigingsgevaar. Ze werden tijdelijk ondergebracht in andere huizen, binnenkort krijgen ze van het mijnbedrijf een terrein, nieuw huis en schadevergoeding. Ik wandel naar het meer en zie verschillende camions met stenen over en weer rijden om de wand te stutten. Op zo’n vijf meter van de bijna ingestorte wand, zie ik overblijfselen van afgebroken huizen. Daar woonden vast en zeker de geëvacueerde families. Vlak naast de wand zie ik een smerige plas, het meer was al vervuild water beginnen lekken na de aardschok. Vlakbij stroomt een rivier. Ondanks alle gevaarbordjes, is het meer niet overal afgesloten met prikkeldraad en kan ik gemakkelijk tot vlakbij komen. Een indringende geur jaagt me gauw weg.

Bonanza is veranderd na zeven jaar. Wanneer het kleine vliegtuig van La Costeña rakelings over een bergtop afdaalt naar de landingsbaan, merk ik een nieuwe buurt op rond de ‘luchthaven’, die enkel bestaat uit een piste, een administratief gebouwtje van zo’n vier vierkante meter en een nieuw restaurant. Er is geen taxi te bespeuren, dus geeft iemand van het mijnbedrijf me een lift. “Naar het gemeentehuis”, zeg ik, want het hotel van Isabel bevindt zich er recht tegenover. Wanneer de auto stopt voor een nieuw groen gebouw, waarop “Alcaldía Municipal Bonanza” prijkt, vraag ik verward: “Is dit het nieuwe gemeentehuis?” Iedereen schiet in de lach. “Hup naar het oude”, reageer ik. Ik herken het hotel van Isabel niet meer, het heeft een volledige facelift gekregen. Maar Isabel ziet er nog vrijwel hetzelfde uit, we vliegen elkaar in de armen. Ze geeft me één van de eerste kamers, waar Liesbet vroeger in geslapen heeft, de economiestudente die op hetzelfde moment als ik ook een thesisonderzoek over Bonanza deed. Toen had Isabel slechts twee kamers in het hoofdgebouw, nu heeft ze er twaalf.

De hoofdstraten van Bonanza zijn geasfalteerd en vlak naast het hotel is er een bank. Ik herinner me nog dat Gregorio me vertelde dat de inwoners van Bonanza niet de gewoonte hadden om geld op een bankrekening te zetten. “Ze hebben geen langetermijnvisie en geven hun geld direct uit.” Hij gaf het voorbeeld van iemand uit Bonanza die de lotto had gewonnen: de gelukzak huurde een helikopter met drank en prostituees en gaf zo al zijn gewonnen geld in één dag uit. De eerste bank in Bonanza verdween dan ook weer gauw. Nu zijn de tijden blijkbaar veranderd, de bank doet gouden zaken.

Ik ben nog van mijn indrukken aan het bekomen, wanneer ik Petro zie, de zus van Isabel. Een klein meisje met paraplu in de hand, tegen de zonnestralen, staat naast haar met grote ogen naar me te kijken. “Dit is mijn dochter”, zegt Isabel. Ze is drie jaar en heet Garely, ze heeft een broertje van anderhalf jaar, Gael. ’s Avonds noemt Garely me al “tante Josti”. Ik herinner me Petronila nog, als hopeloze vrouw op zoek naar een man. Het is vlug gegaan. Ze leerde iemand kennen op de bus en enkele maanden later zijn ze getrouwd. Het is een schattig koppel, zij en de broer van Gregorio.

Ook Isabel is een jaar geleden getrouwd. Zij is moeder van drie kinderen, telkens van een andere man, en is daarvoor nooit getrouwd geweest. Tot ze tot het besef kwam dat ze niet alleen oud wilde worden. Maar ze maakt veel ruzie met haar echtgenoot en denkt er al aan om te scheiden. Ik herinner me nog dat haar kinderen me overal mee naar toe namen, naar de rivier, de markt, de heuveltop… Kelvin is er nu 17 en werkt als güiricero: hij haalt stenen uit een mijnschacht en klopt ze fijn, om ze vervolgens te verkopen aan het mijnbedrijf. Hij wil niet meer studeren. “Het is een bandiet, hij drinkt, rookt en denkt alleen maar aan vrouwen”, zegt zijn moeder. Xochilth is er nu 13 en studeert in Managua met haar broer Tony van 23, die ondertussen al een driejarige dochter heeft met een meisje uit Bonanza. Het was een ongeluk, zoals zoveel kinderen in Nicaragua, maar hij neemt zijn vaderschap serieus op. Hij hoopt met haar te trouwen.

“Welkom in jouw gemeente”, grijnst burgemeester Alexander Alvarado, wanneer hij me de hand schudt. “Je herinnert me nog?” vraag ik hem verbaasd. “Natuurlijk!”, zegt de miskito. Zeven jaar geleden was hij gemeentesecretaris en bood hij altijd een helpende hand bij ons onderzoek. Hij bracht Liesbet en mij naar afgelegen mayagnadorpen, naar de ateliers van güiriceros, naar veeboeren… en hij ging ’s avonds mee naar de discotheek.

Bonanza is gegroeid. Volgens Francisco Mairena, die ter plaatse het natuurreservaat van Bosawás opvolgt voor het milieuministerie, is de bevolking de laatste 15 jaar verdrievoudigd, vooral door immigratie. Bonanza telt momenteel 32.000 inwoners. Hij spreekt over ‘geofobie’ (de drang om veel grond te bezitten) en ‘veefobie’ (de drang om veel vee te bezitten), goudkoorts, de voortschrijdende landbouwgrens, houtkap… als oorzaken voor de immigratiegolf. Volgens hem biedt het uitgebreide natuurreservaat ook een onderkomen aan delinquenten. Vandaag de dag is een politiepost in Bonanza noodzakelijk, terwijl het dorp vroeger zo veilig was dat er geen ordediensten te bespeuren waren. “Heeft de immigratie het beschermd gebied aangetast?”, vraag ik hem bezorgd. “De kern blijft behouden, door de traditionele levensgewoonten van de mayagna’s, maar de bufferzone is erop achteruit gegaan.” De inheemse bevolking van mayagna’s leeft van kleinschalige landbouw, terwijl immigranten afkomstig uit de kustregio veel land en meer dan 500 runderen willen. Volgens Mairena is het ecologische bewustzijn bij de bevolking de laatste jaren echter sterk gestegen en komen velen klacht neerleggen als ze inbreuken zien. Bovendien is het aantal bosbranden de laatste zes jaar fel afgenomen. Maar een sterk georganiseerde houtmaffia blijft actief in de bufferzone van Bosawás: “De groei van de maffia houdt gelijke tred met de bevolkingsgroei in de straten van Bonanza”, drukt Mairena bezorgd uit. “Arme boeren worden zonder dat ze het beseffen meegesleurd in een ingewikkeld net van illegale houtkap, in ruil voor geld.”

's Avonds ontmoet ik een hotdogverkoper uit Matagalpa. “Dat is de koffiestreek van Nicaragua”, zeg ik hem verwonderd, “valt er daar dan geen geld te verdienen?” “Hier verdien ik beter”, zegt de verkoper, “door de mijnbouw vloeit er veel geld in Bonanza.” Het valt me op dat na 19u ’s avonds alle restaurants gesloten zijn en enkel nog de cantina’s en gokplaatsen open zijn. Dat is een mannenwereld, daar zet ik geen voet binnen. Zatlappen gapen me nog steeds na vanaf dezelfde plaats als zeven jaar geleden, wanneer ik de hoofdstraat afwandel naar het hotel.

In Bonanza heerst verkiezingskoorts door de naderende regionale verkiezingen. De RAAN-regio, waartoe Bonanza behoort, kiest binnenkort een nieuw regionaal bestuur. Toeterende auto’s vol FSLN-sympathisanten rijden rondjes in Bonanza. “Je zou mee moeten manifesteren”, roept de sandinistische burgemeester Alexander me toe. Het mijndorp is altijd al een sandinistisch bastion geweest. Later, wanneer ik in Granada zit, lees ik in de krant dat de verkiezingen weinig transparant verlopen zijn. De regering stond niet alle ngo’s toe om de verkiezingen waar te nemen en aan de pers werd de toegang ontzegt tot verschillende officiële activiteiten van het Nicaraguaanse verkiezingscomité. Blijkbaar was dit ook het geval bij de gemeenteraadsverkiezingen uit 2008. Enkel Venezolaanse waarnemers, gezonden door Hugo Chávez, werden toen toegestaan. Ngo’s klagen dit keer dat de inkt gemakkelijk uitwasbaar was en dezelfde mensen dus verschillende keren hun stem konden uitbrengen. In Bonanza verliepen de verkiezingen rustig. “We hebben twee raadsleden binnengehaald”, vertelt Gregorio me achteraf aan de telefoon, verwijzend naar het FSLN.

De beroofde vrijheid van Cesar

2010-03-10T19:35:00.000-08:00

Cesar, de man met het groene T-shirt en de revolutionaire rode ster die op zijn borst schittert. Hij is in de 30, één van de jongste leden die in de bestuursraad van CONIC zetelen, verkozen door de algemene vergadering. Hij is altijd de eerste van CONIC die ter plaatse gaat wanneer er een gedwongen verhuizing plaatsvindt - zoals op bovenstaande foto. Hij heeft diplomatieke onderhandelingstechnieken en wordt daarom door vele dorpen gerespecteerd, die door zijn hulp een minder pijnlijke verhuizing meemaakten. Hij vecht de illegaliteit aan, studeert rechten met de hoop op een betere rechtvaardigheid voor de inheemse bevolking van Guatemala. Hij was het laatste half jaar ook mijn coach, een steun en toeverlaat wanneer ik het even niet zag zitten of iets niet begreep. Wanneer ik kwaad het bureau binnenstormde, schoot hij in de lach en maande me aan om me niet op te winden, "Je ziet al helemaal rood", zei hij dan. Ook ik was vaak een luisterend oor voor hem, moedigde hem aan om vernieuwende processen binnen CONIC op gang te brengen, zoals hij ze in zijn hoofd had.

Hij vertelde me dat hij al van jongs af aan deelnam aan de strijd, in de voetsporen van zijn vader die de boeren organiseerde tegen de grootgrondbezitter waarvoor ze werkten en die hen onrechtvaardig behandelde. Als tiener was hij bostbode voor de guerilla: hij bracht berichten over van de ene guerillapost naar de andere. In die tijd bestonden er nog geen gsm's... En vandaag heeft hij een aanhoudingsbevel tegen hem lopen, al tien jaar lang, in de jurisdictie van Alta Verapaz. "Elke keer vernieuwen ze het aanhoudingsbevel", zegt hij wanneer ik vraag of zoiets niet vervalt na een bepaalde tijd. Tijdens het afscheidsetentje dat de bestuursraad voor me organiseert, krijgt hij tranen in de ogen en een krop in de keel. Hij heeft het moeilijk, het aanhoudingsbevel ontneemt hem de vrijheid die hij zo hard verdient en nodig heeft. Ik besef hoe moeilijk het moet zijn om met zo'n last te leven. Een onrechtvaardig politiek en rechtssysteem heeft hem zijn vrijheid ontnomen. Hoelang nog? Ik word er stil van. En kwaad. Op alle corrupte en racistische ambtenaren en politici die met een simpele handtekening het leven van iemand als Cesar bepalen.

Mijnbouw, groenteteelt en zwart zand

2010-02-17T19:21:00.000-08:00

Mijn laatste maand in Guatemala kondigt zich aan. Het werd tijd om nog een laatste keer naar het terrein te gaan. Maar vooral, ik heb recente nieuwsberichten nodig voor de website. Want, op 22 februari wordt ie officieel gelanceerd! Ik loop al maanden achter nieuwsberichten te zoeken bij collega's, maar zij worden nog steeds opgeslokt door het (chemische) meststoffenproject van de overheid. Een project dat overigens tegen één van hun strategische actielijnen ingaat. Op papier klinkt dat zo mooi, "duurzame landbouw", "milieubescherming" en "respect voor moeder natuur", in de praktijk is CONIC er nog niet echt klaar voor. Ik had even genoeg van de stress- en frustratiesfeer op het kantoor en vluchtte naar Sipakapa en Sololá.

Mijnbouw in Sipakapa

In Sipakapa geraken loopt nog niet van een leien dakje. Er zouden twee auto's vertrekken op zondag 7 februari, één vanuit de hoofdstad en één vanuit Los Encuentros, op de weg naar Sipakapa. "Mijn auto zit vol", zei mijn ex-coach Juan een aantal dagen voordien, hoewel ik na een eenvoudige som tot het besluit kwam dat er nog een plek in zijn auto vrij moest zijn. Maar grote bazen willen op hun gemak reizen - de algemene coördinator zou meereizen vanuit Los Encuentros - en dus was er geen plek meer voor me. Ik kreeg hem toch zover om me tenminste mee te nemen tot Los Encuentros, daar zou ik dan van auto verwisselen. Je ziet, ze maken zich allesbehalve druk om mijn veiligheid. Aangekomen in Los Encuentros doe ik mijn mond niet open, maar het bewijs is er: de auto zit niet vol. Och, ik ben beter af in de andere auto, het is een leuke bende, we lachen wat af en belanden 's avonds in de enige kantine die Sipakapa rijk is. Het is een mannenwereld, zo'n 'cantina', maar in een dorp kraait geen haan erom, dus gaat Rodolfo vergezeld van drie vrouwelijke collega's die wel een biertje lusten! We ontmoeten er twee zatlappen, waaronder de secretaris van de gemeentelijke ontwikkelingsraad COCODES, die we de volgende ochtend met een kater in de bijeenkomst zien.

Sipakapa is een bekende gemeente in de grensregio van San Marcos. Samen met buurgemeente San Miguel Ixtahuacán delen ze sinds 2005 een mijnbedrijf op hun grondgebied. Goudmijn Marlin van het Canadese bedrijf Goldcorp Inc. ligt voor 15% op Sipakapens territorium en voor 85% in de andere gemeente. Maar net als San Miguel Ixtahuacán ondervindt ook Sipakapa negatieve effecten van de mijnbouw: barsten in de muren van huizen door de grondtrillingen veroorzaakt door ontploffingen en zwaar transport; gezondheidsproblemen zoals haaruitval, huiduitslag en zelfs vergiftiging met de dood als gevolg bij mijnwerkers die continu in contact komen met gevaarlijke stoffen; tekort aan water etc. De laatste jaren hebben beiden gemeenten zich georganiseerd in hun strijd tegen het mijnbedrijf en werden ze overspoeld door ettelijke ngo's. Mijn Marlin is een goed voorbeeld van hoe mijnbouw in Latijns-Amerika de vrije hand krijgt van corrupte overheden. Laten we beginnen bij het begin: het terrein dat de mijn in Sipakapa bezet is wel degelijk communautair grondbezit van Sipakapa, zo bewijst een eigendomstitel uit 1816. Heeft de overheid dit even zomaar over het hoofd gezien toen ze de grond toekende aan het mijnbedrijf? Waren de ambtenaren verblind door de schamele 1% die het mijnbedrijf hen zou afstaan? De corrupte regering dacht waarschijnlijk dat de inheemse bevolking van Sipakapa niet pienter genoeg was om erachter te komen. Dat kan hen wel eens heel zuur opbreken. De inwoners van Sipakapa hebben twee jaar geleden een klacht ingediend tegen de Guatemalteekse staat bij het Inter-Amerikaanse Hof voor de Mensenrechten, een orgaan van de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS). Samen met de Inter-Amerikaanse Commissie voor de Mensenrechten, die de klacht eerst moet bekijken - en dat kan wel eens tien jaar duren, waakt zij over de mensenrechten op het Amerikaanse continent. De juridische strijd in Guatemala werd beslecht door het Constitutionele Hof, de hoogste nationale juridische autoriteit, die in haar vonnis stelt dat de volksraadpleging in Sipakapa wel geldig werd uitgevoerd naar Guatemalteeks recht… maar niet bindend is. In deze volksraadpleging, gehouden op 18 juni 2005, stemde de overgrote meerderheid van de bevolking tegen de mijnbouw. Sipakapa wierp in elk geval de eerste steen, want nadien volgden andere gemeenten en regio's in gelijkaardige gevallen hun voorbeeld. Het zou het Constitutionele Hof wel eens op andere gedachten kunnen brengen, ze bestuderen momenteel immers hoe andere Centraal-Amerikaanse landen juridisch gereageerd hebben op dergelijke volksraadplegingen. Het is allemaal nieuw voor Guatemala en er bestaat geen duidelijke wetgeving rond volksraadplegingen: Sipakapa heeft geput uit het gemeentelijke reglement.

Wanneer bekend werd dat Sipakapa de juridische strijd in Guatemala verloren had, pakten vele ngo's hun biezen en vertrokken met de noordenwind. De leiders van Sipakapa zoeken nu meer toenadering tot CONIC, want ze willen zich als verzetsorganisatie versterken. En dat is de voornaamste verdienste van CONIC: ze delen niet zozeer geld of projecten uit (laten we nu even dat meststoffenproject vergeten), maar versterken de organisatiekracht van inheemse gemeenschappen. Daarom is vrijwel de hele bestuursraad van CONIC aanwezig in Sipakapa op 8 februari om de 27 dorpsleiders te ontmoeten en met hen van gedachten te verwisselen. Ze krijgen alvast een vlag van CONIC om het mijnbedrijf schrik aan te jagen…

In de namiddag bezoeken we de burgemeester van Sipakapa. Hij maakt deel uit van het 'verzet' (resistencia) en heeft net voor ons bezoek van één van de promotoren van het mijnbedrijf. Deze promotoren gaan van huis tot huis, van burgemeester tot burgemeester, om de inwoners te overtuigen van de voordelen van de mijnbouw. Officieel moet het mijnbedrijf aan Sipakapa geen taksen betalen, maar het heeft de burgemeester laten weten dat het een 'vrijwillige financiële bijdrage' wil leveren. Burgemeester Delfino Tema heeft nog altijd niet beslist of de gemeente het geld zal aanvaarden of niet. "Vele inwoners die werken in de mijn, zien de mijnbouw niet graag vertrekken. Het is een bron van inkomsten. Heeft u alternatieven te bieden?", vraag ik rechtstreeks aan de burgemeester tijdens het vragenuurtje. "We hebben een alternatief plan opgesteld", reageert Tema. Hij ziet toekomst in de koffieteelt. Normaal zou de Nederlandse ngo Solidaridad het plan steunen, maar na wat meningsverschillen kwamen ze niet meer met steun over de brug. Tot zover het plan, dat nu opgeborgen ligt in een van de vele lades van het gemeentehuis.

Ajuinen uit Sololá

Op woensdag 10 februari vertrek ik met lievelingscollega Oscar - door zijn lichaamsomvang is het ook echt een knuffelbeer - naar Sololá, waar we een project van de Belgische ngo Oxfam-Solidariteit bezoeken. Het project werkt met negen gemeenschappen van groente- en fruitboeren, vier uit Sololá en vijf uit Suchitepéquez, aan een betere en alternatieve afzetmarkt - als het kan zonder tussenpersonen. Om een voorbeeld te geven: als de boeren 1000 limoenen verkopen aan tussenhandelaren in dezelfde regio, krijgen ze daar 2,5 euro voor. Als ze de limoenen rechtstreeks verkopen op een markt van tussenhandelaren in de hoofdstad, krijgen ze er 12,5 euro voor.

We ontmoeten boer Emilio in zijn ajuinenveld. Terwijl hij ons rondleidt, wieden en spitten zijn vrouw en kinderen een hogerop gelegen veld. Aan water heeft don Emilio geen gebrek, hij heeft een aantal bronnen op zijn grondgebied liggen. "Ajuinen groeien goed aan de oever van het meer van Atitlán, ook kolen en verscheidene lokale kruiden, zoals chipilín en mora", vertelt hij ons. Normaal zouden de groenteboeren van zijn dorp Tierra Linda morgen naar de markt in Chicacao gaan, in de zuidelijke regio van Suchitepéquez, maar ze liggen met elkaar in conflict over de camion die CONIC hen ter beschikking stelt. "Het is altijd hetzelfde", zucht Oscar, "als je hen iets geeft dan maken ze er ruzie over." De camion gaat via een beurtrolsysteem om de drie maanden naar één van de vier gemeenschappen van Sololá, die vervolgens de hele periode met de camion naar de markt van Chicacao gaat. De dag voordat boer Emilio naar de markt gaat is hij soms wel van 7u 's ochtends tot 22u 's avonds in de weer om de koopwaar te oogsten, te wassen en samen te binden. En op de marktdag zelf moet hij om 2u 's ochtends opstaan om om 7u aan te komen in Chicacao. Terwijl ik geniet van de verse lucht en de ajuinengeur, discussiëren Emilio en Oscar verder over de camion. Volgens hen heeft het veel met politiek te maken. Sinds CONIC openlijk Winaq, de nieuwe politieke beweging van Nobelprijswinnares Rigoberta Menchú, steunt, proberen andere politieke partijen hen tegen te werken. "Och, het zal wel overwaaien", zegt Oscar, "we kunnen beter even de gemoederen laten bedaren."

Zwart strand in Monterrico

"Zin in vis?", vraagt Oscar me. Ja, daar heb ik wel zin in. En voordat ik het goed en wel besef zijn we op weg naar de Stille Oceaan. Ik ben nog nooit aan de westkust van Guatemala geweest, maar had al wel verhalen gehoord over de uitgestrekte stranden van zwart vulkanenzand. En dus neemt Oscar me bij wijze van afscheid mee naar Monterrico, de mooiste plek in Guatemala aan de Stille Oceaan. We eten vis, drinken koele limonades van verse limoenen, chillen in een hangmat, zwemmen in de Stille Oceaan… en worden 's avonds bestookt door hongerige muggen. Het is ook opmerkelijk warmer, wel zo'n tien graden meer dan in de hoofdstad - de thermometer toont 32 graden.

Oscar vertrekt de dag nadien, maar ik blijf nog wat langer. Ik bezoek een studiecentrum van de San Carlos-universiteit waar krokodillen, schildpadden en hagedissen worden gekweekt met het oog op het behoud van de bedreigde diersoorten. Elke week is er een 'schildpaddenrace', waarbij de babyschildpadden in zee worden vrijgelaten. Je kan 1 euro inzetten op een babyschildpad en als die als eerste de zee bereikt, win je een etentje in een lokaal restaurant. Wanneer ik nadien over het strand wandel, zie ik in de verte water opspuiten, gevolgd door een vin. Het is zover weg dat ik me afvraag of het wel om een walvis gaat, maar een lokale jongen haalt me uit mijn twijfel: "Kijk, walvissen!" Hoewel het van ver is, het is de eerste keer dat ik een walvis in het echt zie, mijn hart slaat even over.

Zaterdagochtend sta ik om 5u op om de zonsopgang boven het natuurreservaat van Monterrico mee te maken, vanuit een klein bootje dat voortgeduwd wordt door gids Carlos. Het is het perfecte tijdstip om vogels in volle actie te zien: pelikanen, reigers, kingfishers… En de krokodillen? Volgens Carlos zijn ze alleen erg actief 's nachts, overdag schuilen ze tussen de mangroven.

Als ik in de namiddag op het punt sta om te vertrekken met het openbaar vervoer, word ik aangesproken door een Noord-Amerikaan en zijn Zuid-Koreaanse kameraad. Ik had ze de avond voordien al opgemerkt, maar er weinig acht op geslagen. Ze zouden met de auto naar Guatemala City gaan en hebben nog wel een plekje vrij. Die kans laat ik natuurlijk niet aan me voorbij gaan. Als ik hen vertel wat ik in Guatemala doe, kijken ze me argwanend aan. "Je werkt met indianen?", vraagt één van hen. "Indianen is een scheldwoord, inheemsen klinkt beter", dien ik hem geprikkeld van antwoord. De Noord-Amerikaan zegt dat hij al tien jaar in Guatemala woont en een viskwekerij heeft. De inheemsen gunnen hem geen geluk, zegt hij, ze gunnen ook elkaar geen geluk. Hij heeft wel voor een deel gelijk, als ik ergens van verschoten ben tijdens mijn verblijf in Guatemala, is het wel van het egoïsme van de inheemse bevolking en hun interne verdeeldheid. Velen van hen streven individuele rijkdom na, ik heb al vaak gemerkt hoe dat tot spanningen leidt op de werkvloer. En ondanks haar demografische meerderheid slaagt de inheemse bevolking er niet in om de politieke macht te grijpen. Ze wantrouwen meer elkaar dan een ex-militair of rechtse politicus. Een spijtige zaak, dat wel. Ze zingen vaak "El pueblo unido jamás será vencido" (het volk verenigd zal nooit overwonnen worden), maar daden blijven uit. Dat geldt overigens niet alleen voor de inheemse bevolking, Guatemalteken zijn in het algemeen zeer jaloers op de rijkdom en het succes van andere mensen. "Dat is de reden waarom Guatemala geen vooruitgang kent", zegt mijn beste maat Amadeo, die voortdurend klaagt over de slechte werksfeer bij het nationale ballet, waar hij professionele danser is. "Guatemalteken gunnen elkaar geen succes." Om zijn stelling kracht bij te zetten haalt hij een lokale anekdote boven over Chinese en Guatemalteekse krabben: "Chinese krabben helpen elkaar gezamenlijk uit een put kruipen. Guatemalteekse krabben beletten elkaar om eruit te kruipen en trekken iedereen die naar boven probeert te kruipen naar beneden."

Onderweg naar de hoofdstad, vertelt de Noord-Amerikaan, Richard, dat hij naast een viskwekerij ook een huis heeft in Guatemala City, een appartement in Antigua en een vriendin die voor Sandra Torres, de echtgenote van de president werkt. Ik vraag me af of hij in louche zaken verwikkeld is, hij heeft in elk geval genoeg geld en is niet vies van corruptie: "Voor 15 quetzales geven ze je een ticket, voor 10 niet", lacht hij wanneer hij de taks betaalt bij het oversteken van de nieuwe brug van Monterrico naar Puerto Quetzal. Geen ticket wil zeggen dat het geld rechtstreeks in de zak belandt van de ambtenaar. Of zoals een politieagent tegen collega Oscar zei: "Mijn vriend en ik hebben dorst, kan je ons wat geld geven voor een frisdrankje?" Voor 20 quetzales of zo'n 2 euro werd Oscar verlost van een boete van 200 quetzales omdat hij zijn gordel niet droeg op weg naar Monterrico. Ik moest lachen, het deed me herinneren aan een hoop beleefde corruptieavonturen in Senegal.

Wanneer we aankomen in Guatemala City, aan het huis van de Zuid-Koreaan - die ondertussen niet meer recht kan lopen door de bierblikjes die hij tijdens de autorit leeggedronken heeft, geeft hij me een witte T-shirt, maat 5XL. Het komt tot aan mijn enkels, ik zwem erin. "Je kan de T-shirt gebruiken als pyjama", lacht Richard. Wie draagt nu zo'n grote T-shirts hier in Guatemala? "Niet in Guatemala, wel in de VS." Zo zit dat dus, de T-shirts worden hier gefabriceerd en gaan dan naar de VS. Waarschijnlijk komt de katoen uit Azië. Ik vraag me af of de Zuid-Koreaan een 'maquila' heeft, een textielfabriek in de industriële vrijzone van Guatemala waar het lokale personeel van vooral vrouwen wordt uitgebuit: ze kloppen dagen van soms wel 12 uren, worden slecht behandeld, hun rechten worden miskend en ze ontvangen een hongerloon. Ik gruwel bij de gedachte.

Het plotse overlijden van Moussa

2010-01-23T13:31:00.000-08:00

De dood, iedereen wordt er wel eens mee geconfronteerd. Ik was een tiener toen mijn grootmoeder, de moeder van mijn vader, stierf. Ik was er dagen niet goed van. Ze was deels verlamd en een fikse griep was haar fataal geworden. Ik herinner me nog dat ik door al mijn emotie een kort gedichtje schreef, dat achteraan de overlijdenskaart verscheen. Een aantal maanden geleden droomde ik over haar, haar gezicht kwam me zo vertrouwd en zo scherp voor. Ik werd verschrikt wakker. Hoe kwam het dat ik na al die tijd over haar droomde, ze kwam immers gedurende tien jaar niet meer zo duidelijk in mijn dromen voor. Was het een teken van een nabije dood? Zou iemand uit mijn dierbare omgeving sterven?

2010 was nog niet goed begonnen of een onheilsspellend bericht viel binnen in mijn mailbox. Ik zat in Eva's, een bar in het stadje San Ignacio in Belize, met een kop koffie in de hand. Moussa is overleden. Ik herlas het bericht meermaals om me ervan te vergewissen dat mijn ogen me niet bedrogen. Ik zette de kop koffie neer, mijn handen begonnen te trillen, mijn ogen vulden zich met tranen. Ik had zin om te schreeuwen, in iemand zijn of haar troostende armen te vallen… maar ik was alleen, geen vrienden of familie om me heen. Al bevend nam ik mijn spullen en liep naar de dichtstbijzijnde telefooncel, de dochter van Maurice had me opgedragen zo vlug mogelijk naar haar vader in Senegal te bellen. De wereld om me heen leek in te storten, ik voelde me meer dan ooit een vreemde. Wat is er gebeurd, was het eerste wat ik aan Maurice vroeg. Moussa is op 17 december gestorven in Mali, hij was ziek. Ik wist dat hij ziek was, sinds oktober belde ik regelmatig met Moussa en ik heb hem twee keer geld opgestuurd. De eerste keer voor analyses, die uitwezen dat hij hepatitis B had, de tweede keer om medicatie te kopen. Want, zo verzekerde Moussa me, de dokter had gezegd dat hij er op tijd bijwas en dat hij zich kon herstellen. Dat was de belangrijkste informatie: Moussa zou er bovenop komen. Ik was gerust en vertrok zonder zorgen op verlof. Twee weken nadien zou hij overlijden, terwijl ik lag te slapen in Oaxaca, Mexico, na een drukke dag van toeristische uitstapjes. Maar dat kan toch niet, zei ik tegen Maurice, de dokter zei dat hij zou genezen. De dokter heeft gelogen, zo bleek, Moussa had leverkanker en het stond vast dat hij niet meer lang te leven had. Het was veeleer toeval dat een neef de telefoon van Moussa oppakte en het droevige nieuws vertelde aan Lamine, die vervolgens het nieuws aan Joep, de werkgever van Maurice, bekend maakte. Moussa was toen al een aantal weken dood en al lang begraven.

Ik bleef met vele vragen zitten en vanaf het moment dat ik terug in Guatemala zat, belde ik Maurice nog een aantal keer op, alsook de neef die het overlijden van Moussa van nabij had meegemaakt. Maurice begreep mijn bezorgdheid niet, voor hem was de dood normaal, als Afrikaan word je er continu mee geconfronteerd, ik moest het maar vlug verwerken, was zijn gouden raad. Ik geraakte nog meer geïsoleerd met mijn verdriet, want ook de raad van Guatemalteekse en Belizaanse vrienden - of beter gezegd het gebrek aan geruststellende woorden - kon mijn verdriet niet sussen. Een Belizaanse vriend schoot in de lach wanneer ik zei dat ik heel slecht nieuws had, dat een vriend gestorven was. "Dat is hier dagdagelijkse kost", reageerde hij. Ik verschoot van zijn reactie, wond me op en wou het er met hem niet meer over hebben. Hij kon mijn verdriet niet inschatten. Ik probeerde het later op de dag nog een keer, zei tegen Carlos dat ik een heel goede vriend verloren had. "Hij was een goede vriend?" Dat waren de enige woorden die hij eraan vuil maakte, hij stapte op om een ander pint te gaan halen. Wanneer ik die nacht naar de heldere sterrenhemel keek, dacht ik aan Moussa. Eén wereld, één sterrenhemel, verschillende continenten, verschillende kansen. Ik werd ingeënt tegen hepatitis B voordat ik buiten Europa begon te reizen, Moussa heeft zoals iedere Afrikaan nooit zo'n inenting gehad. Ik wierp me die avond in Belizaanse rum en deed geen oog dicht, met het gehuil van howler monkeys op de achtergrond.

Ik voelde me alleen en zocht een manier om mijn leed alleen te verwerken. Ik kon me niet concentreren op het werk, ik huilde avonden aan een stuk, ik schreef verschillende teksten tussen mijn tranen door. Ik maakte een reportage van foto's en videomateriaal ter ere van Moussa en een overlijdenskaart. Schrijven is altijd een goede manier geweest voor me om pijn te verwerken, dat bleek al bij het overlijden van mijn bomma. Ook Moussa had recht op een gedicht, het vloeide spontaan uit mijn pen. Hij was mijn beste vriend, hij ving me op toen ik in Senegal woonde en werkte, we waren als twee handen op één buik. En nu is hij er niet meer… hij leeft alleen voort in mijn herinneringen.

Bekijk de videoreportage over Moussa:

Beluister het instrumentaal lied dat ik naar aanleiding van zijn overlijden gecomponeerd heb, "Exit Moussa":

tilidom.com

Nieuwjaar, Mennonieten, royal rats en brulapen (deel 6)

2010-01-22T19:40:00.000-08:00

Op donderdag 31 december steken we de grens over naar Belize. Het verschil met de Mexicaanse bussen is groot. Maar niet getreurd, de Belizaanse bus heeft stoffen zetels en airconditioning, zo'n luxebus heb ik nog nooit gezien in Belize, laat ik me ontvallen. De bus vertrekt in Chetumal (Mexico) en zou ons 'direct' naar Belize City brengen, maar stopt toch in Corozal en Orange Walk. Ik kijk bezorgd op mijn klok. Ik herinner me van tijdens mijn reis met Nele dat in Orange Walk de wet van de sterkste geldt: iedereen kruipt op de bus om zich als sardienen in een blik te voelen en vervolgens terug af te stappen. In de meeste grote busstations leiden mannen in gele T-shirts het passagiersverkeer in goede banen, maar niet in Orange Walk. Theoretisch gezien mag niemand in de bus rechtstaan en moet iedereen een zitplaats hebben. Wel, de bus zit al vol wanneer hij aankomt in Orange Walk, maar we verliezen veel tijd aan op- en afstappende passagiers. Een kwartier voor de laatste taxiboot naar Caye Caulker komen we aan in Belize City. We springen in allerijl in een taxi om vijf minuten voor de afvaart aan te komen aan de steiger. "Don’t worry, madam, we'll make it", stelt de taxichauffeur ons gerust. Al een Chance. Ik heb echt geen zin om Nieuwjaar door te brengen in Belize City.

Het is al donker wanneer we aankomen in Caye Caulker. De fles Cava, die ik al heel de reis meesleur (en die Nele heeft meegebracht vanuit België), heeft zijn bestemming bereikt. Met volle kracht vliegt de stop eraf en kom ik onder de Spaanse schuimwijn terecht. Roberto schuift vlug onze 'champagneglazen' (de boven- en onderkant van een plastieken waterfles) onder de fles. We toosten op Oudejaar op de pier voor ons hotel, onder een volle maan. Later op de avond eten we kreeft, drinken we panty rippers (Belizaanse cocosrum met ananassap) en aanschouwen een feestende menigte. De politie jaagt ons om 1u uit de I&I reggaebar en de enige discotheek op het eiland zit stampvol. We zijn beiden moe van een druk reisprogramma en vallen in slaap met het geluid van klotsende golven.

De eerste dag van 2010 is bewolkt, met een flinke zeebries en af en toe wat regen. Roberto wil niet gaan snorkelen met Juni, dus besluiten we om wat rond te hangen en uit te rusten. We wandelen tot het zuidelijke punt van het eiland, maar het pad wordt modderig en verdwijnt tussen de mangroven, we lopen vlug terug, achternagezeten door duizenden hongerige muggen. Heel de avond en nacht vallen er stortbuien.

Zaterdag nemen we om 7u30 de watertaxi naar Belize City. Roberto neemt een directe bus naar Flores en Tikal (Guatemala), ik heb nog een week vakantie en besluit om verder te relaxen in San Ignacio. Een lokale bus zet me in de namiddag af in het grensstadje. Kenny staat me op te wachten in zijn hotel, mijn kamer is al klaar. De zaken gaan goed, hij is voor weken volzet. De eerste keer dat ik Kenny zag, was ik overdonderd: lang, mager, in slordige kleren, een indringende zweetgeur, een gebit dat een oorlog overleefd lijkt te hebben, een waterval aan woorden. Als het niet voor Kenny en de couleur locale van het hotel was, dan zou ik voor geen geld naar zijn hotel terugkeren. Zonder oorstoppen doe je geen oog dicht, door de centrale ligging van het hotel hoor je heel de nacht feestgedruis. En Kenny drinkt of rookt af en toe ook wel eens teveel, maakt ruzie met zijn liefjes en roept zo heel het hotel wakker. Hij zegt altijd dat hij drie vrouwen heeft en zeven lieven, hij liegt niet, hoewel hij niet getrouwd is met de drie moeders van zijn kinderen. Kenny beseft zelf dat hij zijn leven verpest heeft en het minst bereikt heeft van al zijn broers en zussen. Hij had nochtans alle kansen van de wereld, zijn moeder werkte bij de VN en ze woonde met haar kroost in New York. Maar Kenny is een beschermheer, hij wil dat zijn gasten zich veilig voelen in zijn hotel en niemand mag een gast ongevraagd komen lastig vallen. En zijn baby brother, jongere broer, die veiligheidsagent is, is net hetzelfde, alleen in een mooiere versie. Op een avond tref ik hem huilend aan: "Mijn vriendin heeft me laten zitten", snikt hij. Ik probeer hem te troosten maar hij zegt dat ik hem nooit zou begrijpen, omdat ik een vrouw ben. Tja, is het hartenleed van een man dan zo verschillend van dat van een vrouw? Ik wist niet dat hij er zo van aangedaan zou zijn, Belizaanse mannen hebben verschillende liefjes, wat maakt één meer of minder dan uit? De volgende dag staat hij op het terras van het hotel met een pint in zijn handen grapjes te maken over zijn tijd bij het leger en de politie. Het liefdesverdriet is vlug vergeten. Op straat ontstaat plots tumult. Van op het terras van Kenny zien we hoe een politieagent een gearresteerde man te lijf gaat: hij bokst met zijn vuist op het gezicht van de man, die achteraan in de politiewagen zit, met zijn hoofd uit het venster. Zou hij geprobeerd hebben te ontsnappen? Ik kijk het schouwspel onthutst aan. Hoe kan de politieman nu zomaar een gedetineerde in elkaar slaan, vraag ik me luidop af. Ik ken het antwoord al: we're in Belize.

Maandag vraagt Carlos of ik mee naar de grot van Actun Tunichil Muknal (ATM) wil. Liever een andere dag, antwoord ik hem, de grot gaat niet lopen. Ik heb een Fransman leren kennen, Manuel, en we zouden samen op uitstap gaan. Het eerste wat Manuel tegen me zei, wanneer hij de dag voordien in het hotel aankwam, was dat hij teleurgesteld is in Belize. Ik keek hem vragend aan. Hij haalde een boek boven van meer dan twintig jaar geleden. In dat boek beschrijft de auteur Belize als een mix van interessante en authentieke culturen. "Ik zie alleen maar toeristen", was de conclusie van Manuel na een aantal dagen rondgetrokken te hebben in Belize. "Je kan het Belize niet kwalijk nemen zichzelf ondertussen verder ontwikkeld te hebben en een bloeiende toeristenindustrie opgebouwd te hebben", zei ik tegen hem. "Toerisme biedt werk aan velen. Maar als je met de lokale bevolking praat, ben ik er zeker van dat jij het authentieke Belize zal terugvinden." En dus vroeg Manuel of ik met hem op zoek wou gaan naar het authentieke Belize in een aantal Mennonietengemeenschappen.

Manuel spreekt naast perfect Engels ook vloeiend Duits. Zijn vrouw is afkomstig uit Duitsland en is thuis gebleven omdat ze hoogzwanger is. "Dit is mijn laatste reis voordat ik vader word", zegt hij trots. Het is vooral ook handig, want Mennonieten spreken een oude vorm van Duits en verstaan ook wel wat modern Duits. Je kan de Mennonieten vergelijken met de Amish in de VS, maar er zijn verschillen in geloof en vooral hoe die in de praktijk te brengen. Wat ze wel gemeen hebben, is dat ze heel gelovig zijn en strikte, naar onze normen soms conservatieve of primitieve, regels hanteren. In Belize zijn er twee sterk verschillende gemeenschappen van Mennonieten: zij die technologische vooruitgang aanvaarden en zij die dat niet aanvaarden. De eersten worden ook wel 'mecanites' of 'moneynites' genoemd, ze hebben grote delen van de nationale economie in handen (kippen, bouwmateriaal, melkproducten, groenten etc.) en rijden allen rond met auto's of moto's. De meer traditionele Mennonieten rijden rond met paard en kar, hebben geen ijskast of elektriciteit en bewerken het land op een primitieve manier, zonder machines of tractoren. Ze kleden zich op een sobere manier: de vrouwen dragen lange jurken en hoofddeksels, de mannen hebben allemaal een lange baard, hoed en een broek met bretellen. Ze lijken wel geplukt uit het Middeleeuwse Vlaamse platteland. Maar ook zij telen volop groenten en verkopen ze op de markt in San Ignacio, waardoor ze deel zijn gaan uitmaken van het Belizaanse straatleven.

Manuel breekt het ijs. Niet alleen omdat hij Duits spreekt, maar ook omdat hij als man het gezinshoofd aanspreekt. Uit respect voor hun regels, zou ik als vrouw nooit een traditionele Mennonietenman aanspreken. Je weet nooit dat dat in het verkeerde keelgat schiet. Het zijn vooral de mannen die op straat komen, de vrouwen blijven thuis voor het huishouden. Ze hebben gemiddeld 15 kinderen. Manuel probeert een lift te versieren op een paardenkar van een vader met zoon uit een traditionele gemeenschap uit Barton Creek, die naar de markt van San Ignacio zijn afgezakt. Tevergeefs, ze hebben een volle lading. We besluiten om de bus te nemen naar Georgeville, van waaruit een weg naar Barton Creek loopt. We treffen een Mennonietenfamilie aan langs de weg, met paardenkar. Ook zij zijn volzet, ze wachten op een tweede familie om samen naar Barton Creek te rijden. Ze vertellen dat ze zo'n drie uur moeten rijden om hun dorp te bereiken, met de auto is het drie keer minder. Het valt me op hoe vriendelijk en open ze zijn. Ze hebben een tante uit Kentucky (VS) op bezoek, ze loopt op blote voeten. Mennonieten mogen niet vliegen, maar de bus nemen is wel toegestaan. Velen hebben familie in Noord-Amerika en reizen vaak om elkaar te bezoeken. De gemeenschappen hebben elk hun eigen school en leraren, de kinderen leren tot hun 14 jaar lezen en schrijven om de bijbel te interpreteren, andere literatuur is niet toegelaten. Iedereen is welkom in hun gemeenschap, zolang ze maar hun regels respecteren.

Jongens op moto's razen verschillende keren voorbij en tonen gevaarlijke kunstjes. Het zijn de moderne Mennonieten, op weg naar Spanish Lookout. Wij volgen ze iets later, dankzij een lift van twee zwarte Belizeanen. Is dit nu Spanish Lookout, vragen we ons af. Een lijnrechte straat, omzoomd met fabrieken en enkele winkels. We zoeken een plek om te lunchen, er staat alleen maar kip op het menu: chicken from Spanish Lookout! "Wij zorgen voor 80% van de Belizaanse productie van kippen, maïs en bonen", vertelt een vertegenwoordiger van de gemeenschap nadien. En niet alleen dat, iedereen uit de omgeving koopt hier zijn bouwmateriaal en ze produceren het beste ijs van Belize, althans volgens de Belizeanen - Manuel en ik vonden het ijs te smeuïg. Ook de politici van Belize beseffen hoe belangrijk de Mennonieten zijn voor de nationale economie. "De premier komt een aantal keer per jaar langs, maar wij stemmen niet, we willen geen geweld en politiek is gewelddadig", aldus de vertegenwoordiger. Ze gebruiken volop moderne technologie en sommige gezinnen hebben zelfs een televisie, hoewel niet iedereen daar blij mee is. Voordat de Mennonieten naar Belize kwamen, woonden ze in Canada. Maar toen de regering hen verplichtte om zich aan te sluiten bij de militaire dienst, vluchtten ze naar Belize, die hen met open armen en zonder enige verplichting ontving. Momenteel wonen er Mennonieten in Belize, Mexico, Bolivia… en ook terug in Canada nadat de militaire dienst daar werd afgeschaft en privéscholen werden toegestaan. Langere tijd terug in de geschiedenis, woonden ze in Rusland, Pruisen, Holland en Duitsland. Manuel is in zijn nopjes: "Deze dag heeft mijn reis weer zin gegeven", lacht hij 's avonds bij een biertje.

De rest van de week doe ik zowat elke tour in aanbod. Dinsdag vaar ik met een kano op de Macal-rivier naar het luxekampement Chaa Creek, waar ik leer hoe de prachtige blauwe vlinder Blue Morpho zich voortplant. Het duurt zo'n drie tot vier maanden voordat uit het ei een volwaardige vlinder groeit, die vervolgens slechts twee tot drie weken leeft. Genoeg tijd om zich voort te planten, want 24 uur na haar geboorte uit de cocon is het vrouwtje al vruchtbaar.

Woensdag ga ik naar de droge grot van Che Chem Ha, die zo'n twintig jaar geleden ontdekt werd door de honden van William. Hij was toen een tiener, zoon van de eigenaar van de gronden. Hij gidst me nu rond in de grot. Er liggen her en der potten - de meeste van hen nog ongebroken - een aantal beschilderde schalen, assen en stukjes stalactieten. Volgens de maya's die in deze grot hun rituelen uitvoerden, waren stalactieten de wortels van de heilige boom en kon men zo in contact komen met de onderwereld.

Donderdag verken ik de grot van Barton Creek per kano. De grot is op sommige plekken zo nauw dat we ons moeten bukken om er door te geraken. Het is prachtig. Ook hier troffen archeologen schedels en potten aan. Een interessante ontdekking is de 'mayabrug', een brug over de stroom drie duidelijk door de maya's gegoten werd uit kalksteen.

Vrijdag ga ik op cave tubing excursie met Edie, de broer van Carlos. We laten ons op zwembanden meedrijven met de stroom, doorheen verschillende grotten. Steve en Elsie, leuke mensen uit de VS en Canada, sporen me aan om met hen ziplining te doen, via een kabel door het woud te glijden. Na lang aandringen en nadat ik ook Edie heb kunnen overtuigen, spring ik mee op de boot. Ik ben best wel zenuwachtig, maar na de eerste kabelbanen krijg ik er niet genoeg van. Iedereen lacht, "Je hebt een glimlach van hier tot ginder". Ook Edie betrap ik erop zenuwachtig te zijn.

Zaterdag ga ik voor de derde keer naar de ATM-grot met Carlos, we zijn met zeven toeristen. Het regent en is koud, het pad naar de grot is enorm glibberig. Ik schiet in de lach met iemand die uitglijdt en in de modder valt, niet veel later lig ik zelf op de grond. Wie laatst lacht, best lacht. De grot geeft altijd nieuwe indrukken, hoe vaak ik er ook kom. Natuurlijk is de eerste keer de beste keer, maar ik geniet telkens opnieuw van de mystiek en veranderende rotsformaties. Bovendien vertelt Carlos altijd andere anekdotes. Ik betrap me erop dat ik de laatste toeristen in de rij meer uitleg geef. Zou dat mijn nieuwe roeping zijn, gids?

Op een avond spreekt een man met dikke dreadlocks me aan in Eva's, de bar naast mijn hotel. Hij heet Lazarus en ik ben ervan overtuigd dat hij uit de VS komt. Hij zegt dat hij Belizeaan is en ik kijk hem verbaasd aan. Zijn ouders komen uit Honduras en El Salvador. Ik lach, daarom dat je zo'n fijne gelaatsuitdrukking hebt. Hij noemt zichzelf de jongste miljonair van Belize. Je zou het niet zeggen, naast zijn dreadlocks loopt hij er onverzorgd bij. Hij heeft een 'ranch' in de bergen, maar zijn hut bestaat uit twee metalen relingen, puur natuur. Hij vraagt of ik geen zin heb om naar zijn ranch te komen. Met deze koude? Ik bedank. Hij vertelt zijn levensloop. Hij heeft nooit verder gestudeerd, maar zijn oudere broer heeft hem de knepen van het vak geleerd en nu is hij een gerespecteerde field engineer. Hij nodigt me uit voor een "duur biertje", op het hoogste punt van San Ignacio - waar ik ontvangst heb met mijn Guatemalteekse telefoon, recht tegenover de ruïnes van Cahal Pech, in de bar van het gelijknamige hotel. Het is het duurste hotel van San Ignacio en heeft een fantastisch uitzicht. Ik weet dat Carlos hier vaak komt om zijn e-mail te checken, hij neemt toeristen van het hotel mee naar de ATM-grot. Gelukzak, denk ik bij mezelf.

Carlos en Edie beloven me dat we zondagavond gaan kamperen, ze weten nog niet waar, in Barton Creek naast een rivier of in El Pilar op een bergtop naast mayaruïnes. Ik begin onze uitstap volop te plannen en zoek andere toeristen om mee te gaan. Uiteindelijk vertrekken we zondagavond met een volle auto. Naast een vriend van Carlos en Edie gaat er ook een Canadees koppel mee. We hebben tenten mee, slaapmatten, dekens, rum, kip, tortilla's, koffie, brood, eieren… Onderweg zien we een gibnut of 'royal rat'. "Wanneer Koningin Elizabeth op bezoek was in San Ignacio, kreeg ze een gibnut voorgeschoteld als maaltijd, een royal rat voor een royalty", vertelt Edie. Mmm, het blijft een rat, denk ik bij mezelf. We komen aan op de bergtop waar de oude, vrijwel ongerestaureerde, site van El Pilar ligt. Met een hoofdlamp en borrel in de hand leidt ranger (bewaker) Ramón ons rond tussen de ruïnes. Hij praat zo luid dat hij al het nachtleven verjaagt. Hij is in zijn sas, hij krijgt niet altijd bezoek. Ze zijn met drie bewakers en worden pas na 12 dagen afgelost, de nachten zijn eenzaam. Als we terug aankomen bij onze kampeerplaats, heeft George, de vriend van Carlos en Edie, het avondmaal al klaargemaakt. Ik doe die nacht geen oog dicht. Niet omdat ik schrik heb van wilde dieren die in de tent zouden kunnen kruipen, maar omdat ik het ontzettend koud heb en telkens wakker schiet als ik brulapen hoor. Eén keer lijken ze zo dicht bij… en hun gebrul weergalmt over de hele vallei. Ik heb zin om niet te slapen en enkel naar hun gebrul te luisteren.

"Wanneer kom je terug naar Belize?", vraagt Edie, wanneer hij me op maandag 11 januari aan de grens met Guatemala afzet. Ik lach. We zien wel. Ik heb nog maar weinig tijd, op 17 maart vertrek ik naar België en ik moet mijn werk afronden, afscheid van iedereen kunnen nemen. Maar ja, als het kan, hoop ik nog een laatste keer terug te keren om ook van Belize afscheid te kunnen nemen.

Chichén Itzá en Tulum (deel 5)

2010-01-22T19:34:00.000-08:00

Maandag staan Roberto en ik vroeg op, we hebben om 6u een vlucht naar Cancún. Op drie dagen tijd willen we de hoogtepunten in Yucatán en Quintana Roo bezoeken. Cancún valt uit de boot: te duur en buiten het strand valt er niet veel te zien. We hebben juist tijd om een half uurtje vanuit een lokale bus de luxe te aanschouwen, vooraleer we verder reizen naar Mérida, een stad vol mooie koloniale architectuur. We kuieren langs de Paseo de Montejo, een uitgestrekte boulevard versierd met bomen, kerstverlichting en koloniale gebouwen naar Europese stijl. Hier woonde vroeger de Mexicaanse elite van Mérida.

Na Oaxaca heeft ook Yucatán een uitgebreide en overheerlijke keuken. Vooral de panuchos vallen goed in de smaak en we eten ze bijna elke dag: gebakken tortilla's met een laag bonen en vlees, versierd met kaas en een vleugje chile. Roberto eet chilipepers totdat hij rood ziet en tussen zijn tanden blaast. Wat is daar nou aan, merk ik op, zo bewust lijden. Ik ben ondertussen ook goed gewoon geraakt aan pikante sauzen, maar ik waag me niet aan de habaneros, dat zijn de pikantste chilipepers van allemaal en zelfs een druppel kan je tong in brand steken. De Mexicaanse chilisauzen zijn heel lekker en worden altijd vers gemaakt, dat is niet altijd zo in Guatemala, waar je groene en rode brijen op tafel vindt die in de verte de smaak van chilipepers hebben. Het beste alternatief om in een fles te kopen is de chilisaus van Belizaanse bodem, Marie Scharp's, zeer lekkere chile in verschillende graden, van zoetzuur tot 'dodelijk' pikant.

Dinsdag vertrekken Roberto en ik vroeg naar Chichén Itzá om de grote toeristenstroom voor te zijn. Een slim plan, want wanneer we rond de middag de site verlaten, staat er aan de inkom een immense rij waar geen einde aan lijkt te komen. Die moeten zeker een uur aanschuiven. Chichén Itzá heeft de status van cultureel werelderfgoed. Een vriendin uit België had me echter gewaarschuwd: het krioelt er van de toeristen die de site als daguitstap bezoeken vanuit hun luxehotel en je kan nergens meer opkruipen. Ik twijfelde of het wel de moeite zou zijn. Nu twijfel ik niet meer, na een oprecht "waw" gevoel. Ik heb al veel prehispanische ruïnes bezocht, maar elke site heeft wel iets wat een andere niet heeft. Chichén Itzá heeft veel afbeeldingen van slangen, jaguars en gieren. Hiërogliefen van doodskoppen en mensenharten in de klauwen van gieren doen je fantaseren over folteringen en offers. In de nabijgelegen heilige vijver of cenote zijn trouwens menselijke beenderen gevonden, overblijfselen van rituele offers. Achter de belangrijkste tempel , El Castillo, bevindt zich een plein omringd met duizenden pilaren, sommigen met beeltenissen van krijgers. Net zo indrukwekkend is het balveld: ik heb nog nooit zo'n uitgestrekt balveld gezien, laat staan de ringen die aan elke kant van het veld in de hoogte tegen de muur prijken. Onderaan bevinden zich hiërogliefen die tonen hoe één van de twee spelers onthoofd wordt - het staat niet vast of het gaat over de winnaar of verliezer van het spel. Horden toeristen komen en gaan, ik bekijk elk detail van muren, tempels, treden etc. Ik word er stil en meditatief van. En Roberto? Die is in zijn sas, ik betrap hem op Mexicaanse trots, hij die zijn vakantie vooral buiten Mexico wou doorbrengen. Bedankt dat je me hebt meegenomen vriendin, zegt Roberto, volledig in de wolken. Het eerste wat hij wou zien was de tempel Caracol, zo genoemd naar de trappen in de vorm van een slakkenhuis, die naar een cirkelvormige toren leiden. Dat zou wel eens voor astronomische waarnemingen gediend kunnen hebben. Sinds Roberto een foto van deze tempel in een tijdschrift zag, was Caracol op zijn netvlies gebrand en wou hij architectuur studeren. Uiteindelijk koos hij voor biologie.

We reizen door naar het stadje Valladolid, van waaruit we twee cenotes bezoeken: Samula en Dzitnup. Deze ondergrondse vijvers zijn een zeldzaam natuurfenomeen en komen slechts op een aantal plaatsen in de wereld voor. Het lijkt op een ondergrondse grot vol stalactieten en stalagmieten, met een enorme plas water. Een aantal lichtstralen vallen binnen langs een gat in het plafond en in Samula reiken boomwortels van het aardoppervlak tot aan de plas. Je kan zwemmen in het kristalheldere water en in sommige cenotes kan je ook diepzeeduiken. Het zijn heilige plaatsen voor de maya's, net als grotten, een brug naar de onderwereld Xibalbá. Carlos, mijn bevriende grottengids uit Belize, wist me te vertellen dat het merendeel van de lokale bevolking schrik heeft van grotten. Ze verklaren hem en de toeristen gek. Er heerst mystiek, wie weet kom je er wel een god van de onderwereld tegen en keer je nooit meer terug… you betta believe it!

De volgende dag gaan we naar Tulum. Zand, zee en ruïnes. De site is heel klein, maar mooi gelegen, als een baken langs de kustlijn. Wie weet diende één van de uitkijktorens wel als vuurtoren. Veel schiet er niet over van de ruïnes, je kan nergens meer op en slechts een aantal tempels bevatten zichtbare muurschilderingen of hiërogliefen. Ook hier hebben de hiërogliefen een eigen stijl, bijvoorbeeld het omgekeerde ventje dat een god voorstelt of de enorme gezichten die op de hoeken van een gebouw prijken. De hele site is ommuurd, door overblijfselen van een omwalling en door de zee. Nadien genieten we van de zonsondergang op het strand en drinken we een margarita om afscheid te nemen van Mexico, want de volgende dag vertrekken we naar Belize.

Kerstmis in Guadalajara (deel 4)

2010-01-22T19:31:00.000-08:00

Woensdagnamiddag kom ik aan in Guadalajara, waar het een blij weerzien is met Paco en Leo, een ontzettend lief homokoppel. "Ik heb Paco bijzonder graag omdat hij heel mannelijk is", lacht Leo. Paco is inderdaad een stoere vent, met een stoppelbaard en een enorme buikomtrek. Pens, noem ik hem, want Leo noemt hem panzón, wat de Spaanse vertaling is. Ze laten me geen moment alleen en nemen me mee naar Amerikaans geïnspireerde commerciële centra en restaurants, die als paddenstoelen uit de grond rijzen in Mexico. In Guatemala bestaan ze ook wel, maar ik mijd ze, teveel eenheidsworst zonder smaak en te duur.

Paco heeft een abonnement op de cinema en neemt me de volgende dag mee naar een Mexicaanse cartoon, Kitné, over de droom van een inheems meisje om prinses te worden. Het verhaal klinkt aanlokkelijk maar de film valt tegen. 's Avond gaan we naar het huis van Leo, waar we met de hele familie kerstavond doorbrengen. Leo heeft overheerlijk gekookt: vis, witte rijst, salade en broodjes. Hij schuift me warme fruitdrank met een vleugje tequila voor. Om middernacht geeft iedereen elkaar een knuffel en wensen we elkaar feliz navidad, de jongste kinderen krijgen cadeautjes. Het is toch anders, Kerstmis vieren buitenshuis. De broers van Leo laten stiekem knallers af, het is verboden in Guadalajara maar niemand die zich daar iets van aantrekt.

Na een aantal dagen rondgeslenterd te hebben in Guadalajara, heb ik zin om andere oorden te verkennen. "Ik wil naar Puerto Vallarta gaan, de Stille Oceaan zien", zeg ik tegen Paco. Een secondje, zegt hij. Na wat telefoontjes kijkt hij me lachend aan: "Ik heb een lift voor je versierd". Op zaterdag 26 december vertrek ik om 6u 's ochtends met Mario en Adriana, een danskoppel dat ik drie jaar geleden heb leren kennen, naar Puerto Vallarta. Ze wonen er sinds een jaar. Tegen de middag kom ik aan in de kuststad, op tijd om met een bord garnalen en mijn voeten in het zand naar de zee te staren. Wat een gelukzalig gevoel. Ik slenter op de boulevard en het strand, zie bruinende Amerikanen - er bestaat een rechtstreekse vliegverbinding tussen de VS en Puerto Vallarta - en ga tegen zonsondergang zwemmen op een veel rustiger strand ten noorden van het centrum. Mario en Adriana vinden het water maar koud en noemen me heldhaftig, ze zouden eens moeten weten hoe koud het zeewater in België is.

De volgende dag keer ik terug naar Guadalajara, waar Roberto me opwacht. Zijn moeder heeft heerlijke kip klaargemaakt. "Wist je dat jij me papaya hebt leren eten?", zeg ik tegen haar. Drie jaar geleden heb ik in het ouderlijke huis van Roberto voor het eerst papaya geproefd en nu kan ik er maar niet genoeg van krijgen: in Guatemala eet ik elke dag papaya, overgoten met verse limoen. Ik weet al wat ik ga missen wanneer ik terug in België ben: papaya, limoen, bonen, tamales, tortilla's… Roberto vertelt me aan tafel dat homo's sinds kort kunnen trouwen in Mexico DF, heel het land staat op stelten. Zijn moeder excuseert zich en verdwijnt vlug in de trappenhal. Roberto zucht. "Het is een gevoelig onderwerp." Roberto is homo en komt er al jaren voor uit, maar zijn familie heeft nog altijd moeite om het te aanvaarden, hoewel het wel verbeterd is. Toen ik drie jaar geleden Roberto bezocht, hoopten zijn ouders dat wij een koppel waren. Tevergeefs. Roberto heeft ondertussen een kortfilm gemaakt die de eerste prijs heeft weggekaapt op een filmfestival in Guadalajara: "En la cancha" ofwel "Op het voetbalveld". Het gaat over homoseksualiteit onder voetbalspelers.

Schilderkunst in Mexico City (deel 3)

2010-01-22T19:25:00.000-08:00

Nancy, een vriendin van Gabriela, haalt me vrijdagavond af aan de busterminal in Mexico City. We rijden wat rondjes in de hoofdstad totdat Gabriela, mijn gastvrouw, haar werk verlaat. We vergezellen haar naar een personeelsfeest ter ere van de eindejaarsfeesten, totdat ik scheel van de honger en slaap zie. Beide vriendinnen beslissen om me mee te nemen naar de wijk Coyoacán, waar we heerlijke quesadilla's eten (tortilla's gevuld met kaas en andere ingrediënten naar keuze). Dan stellen ze voor om naar Plaza Garibaldi te gaan om mariachi's te aanhoren - dat mocht ik zeker niet missen - en we eten birria, een soep met varkensvlees. De grote machinaal gemaakte tortilla's kunnen het niet opnemen tegen de Guatemalteekse kleine handgemaakte maïstortilla's, besef ik al gauw. Op weg naar huis, tegen 4u 's ochtends, passeren we de zócalo. Een ijspiste?! Ja, dat is de laatste mode, vertelt Gabriela me. En het heeft een succes van jewelste, je moet uren aanschuiven om een kwartier te kunnen ijsschaatsen. Hallelujah, hoe houden ze het ijs bevroren bij zo’n warm weer, vraag ik me af. Of beter: hoeveel geld kost dat niet.

Zaterdag bezoek ik de mooie, residentiële wijken San Angel en Coyoacán, waar kunst te rapen valt. In San Angel bevinden zich de studio's van Diego Rivera en Frida Kahlo, twee kleine gebouwen die met elkaar verbonden zijn door een loopbrug ter hoogte van het terras. Via deze loopbrug kon Frida vanuit haar blauwe studio haar man eten brengen en hem bezoeken in zijn rode studio; tezelfdertijd gaven ze elkaar genoeg vrijheid om tijd zonder elkaar door te brengen en naar lieve lust minnaars en minnaressen te ontvangen. Het museum bevat een aantal schilderwerken, prehispanische verzamelstukken en enorme poppen gemaakt uit papier-maché van Diego Rivera, alsook veel foto's van het koppel. In Coyoacán bevindt zich het familiehuis van Frida Kahlo, la casa azul (blauwe huis), waar ze later ook met Diego Rivera zou wonen. Heel treffend is het bed waar Frida na haar verkeersongeluk ettelijke uren schilderend doorbracht. Haar moeder plaatste een spiegel boven het bed, waardoor Frida zichzelf kon zien. Ook aan het uiteinde van het bed hangt een spiegel. Frida schilderde veel zelfportretten waarin haar slechte gezondheid naar boven komt. Door polio tijdens haar kinderjaren had ze een korter rechterbeen en mankte ze; door een verkeersaccident met de bus waarin ze zat, werd onder andere haar ruggengraat beschadigd. Ze zou er heel haar leven last van hebben en kon geen kinderen baren: ze had drie miskramen. Geen vrouw kon aangrijpender schilderen dan haar, vond Diego Rivera, haar pijn uitgebeeld in haar schilderijen grijpt iedereen naar de keel.

Die avond ben ik getuige van een posada: kinderen verkleed als Jozef en Maria, met een ezel op wieltjes, wandelen een aantal keer op en neer in de straat, gevolgd door zingende buurtbewoners met brandende kaarsen in de hand, tot aan het huis waar ze onderdak (posada) vragen. Met dit tafereel beelden ze de tocht van Jozef en Maria op weg naar Bethlehem uit. Nadien breekt het feest los: kinderen slaan piñatas stuk, eten zoetigheden, broodjes en warme fruitdrank (ponche). De week voor Kerstmis vinden er elke avond posada's plaats.

De volgende dag vertrek ik naar Cuernavaca, op een uur rijden van de hoofdstad, waar Gerardo zich in een seminarie klaarstoomt tot priester. Na een jaar bezinning weet hij nu dat hij 100% voor het celibaat wil gaan. Ik frons mijn wenkbrauwen, wens hem veel geluk en zeg dat zoiets niet voor iedereen is weggelegd. Twijfel je dan nooit? Niet meer, zegt hij. Bovendien zijn de mensen heel dankbaar omdat hij zijn leven in het teken van God stelt: ze geven hem kleding cadeau, eten… hij verdient namelijk niets en dat tijdens de volledige opleiding van een tiental jaar. Ah, je moet dus uit een gegoed gezin komen om priester te worden? Niet altijd, zegt Gerardo, het seminarie geeft soms ook beurzen. Hij heeft een beschermvrouw die zijn inschrijvingsgeld betaalt. Het enige nadeel, vindt Gerardo, is dat het seminarie weinig aandacht schenkt aan gevoelens, persoonlijke vraagstukken en verleidingen. Hij voelt zich vaak alleen. Hoe reageer je bijvoorbeeld als je je aangetrokken voelt tot een vrouw? Je blijft al bij al een man. "Ze praten alleen maar over theorie", klaagt Gerardo. Ik krijg in elk geval kwade blikken van de andere seminaristen wanneer Gerardo me aan hen voorstelt: hij heeft me leren kennen voordat hij voor het celibaat koos, toen hij nog in schaars geklede pluimen op het folklorefestival van Schoten danste…

Gerardo neemt me mee naar het dorpje Hueyapán, op de flank van de vulkaan Popocatapétl, waarvan de krater onzichtbaar is in de dichte mist. In dat dorpje heeft Gerardo een deel van zijn bezinning doorgebracht en een parochiale jongerengroep gevormd. De jongeren hebben een pastorela in elkaar gestoken, een komisch theaterstuk die de geboorte van Jezus uitbeeldt. Net zoals de posada's, vinden er voor Kerstmis overal pastorela's plaats. Het is een feestelijke gebeurtenis: er worden tamales (in bladeren gewikkeld maïsdeeg met kip of varkensvlees, saus en chilipepers vanbinnen), koffie, atol (warme rijstdrank) en snoep uitgedeeld. Wat ik me vooral herinner aan die avond is de koude, ijzige wind die door merg en been snijdt. Ik had een dunne fleece aan en heb nog nooit zo hard aan een muts, wanten en winterjas gedacht. Mijn gezicht zou nog dagen rood zien van de koude. 's Nachts slapen we onder vier dekens, met al onze kleren aan.

Maandag ga ik met Gerardo naar Tepoztlán, waar we ruïnes bezoeken op de top van een berg. Het is een stevige klim van een uur, het prachtig uitzicht loont. Moe maar voldaan vergezelt Gerardo me op de terugweg naar de hoofdstad, hij gaat een aantal weken doorbrengen bij zijn vader. Ik neem afscheid van hem en zijn zus Gabriela, want ik verhuis naar het appartement van Laura en Ricardo, een leuk koppel dat ik drie jaar geleden heb leren kennen tijdens mijn reis doorheen Chiapas. Ricardo heeft Japanse roots door zijn vader en werkt op een verzekeringsbureau; Laura is psychologe. Ze komen juist terug van een weekje vakantie in Mérida.

Op dinsdag 22 december trekken Laura en ik het stad in, Ricardo moet werken. We bezoeken het Museo Dolores Olmedo, dat de meeste werken van Diego Rivera en Frida Kahlo herbergt. Dolores Olmedo was een rijke dame en bevriend met het koppel, ze kocht en kreeg veel schilderijen van hen. Ik ben aangenaam verrast door de verschillende stijlen van Rivera's kunst: van portretten, naakte modellen en abstract kubisme tot Russisch geïnspireerde kunst. Nadien bezoeken we het Museo Anahuacalli: het gebouw werd ontworpen door Diego Rivera, geïnspireerd door de architectuur van prehispanische tempels, om zijn enorme privéverzameling prehispanische voorwerpen tentoon te stellen aan het Mexicaanse volk. Mijn blik valt op een aantal stenen poppen met beweegbare armen en benen, het is de eerste keer dat ik zo'n speelgoed zie uit die periode. 's Avonds vliegen we in taco's en Mexicaanse dranken, zoals tequila, Moctezuma-bier en een drankje op basis van honing en anijs uit de Yucatán-regio. We vallen als een brok in slaap.

In de voetsporen van de Zapoteken in Oaxaca (deel 2)

2010-01-22T19:19:00.000-08:00

Tegen de middag kom ik aan in Tapachula en ik neem diezelfde nacht een bus naar Oaxaca, waar ik de volgende dag om 8u 's ochtends aankom. Ik vertrek direct op verkenning in het historische stadsgedeelte, loop kerken in en uit en probeer lokale lekkernijen zoals kip in pikante chocoladesaus (mole), mezcal (sterke drank met worm) en chapulines (geroosterde sprinkhanen). Ik bezoek het uitgebreide Museo de las Culturas en prent de geschiedenis van Oaxaca in mijn hoofd, want ik wil de volgende dagen de ruïnes van Mitla en Monte Albán bezoeken. In Monte Albán, dat floreerde voor Mitla, trof een archeoloog een graf aan met een schat aan offervoorwerpen: juwelen van goud, zilver en mineralen, potten… en een doodskop versierd met blauwe edelstenen!

Op woensdag 16 december vertrek ik op dagtour. Ik loop rond de reusachtige cipresboom met een diameter van 14 meter in Santa María del Tule, bezoek een textielatelier in Teotitlán del Valle, proef mezcal in een fabriek waar de typische sterke drank van de streek gebrouwen wordt en steek mijn hand in de waterbronnen van Hierve El Agua. Hierve El Agua is een mooi natuurfenomeen: water bubbelt uit een aantal bronnen - waaraan het zijn naam ontleent ("het water kookt"), hoewel het water een normale temperatuur heeft en allesbehalve kookt - en loopt gestaag over de rotsen. Door de hoge concentratie aan zout laat het prachtige rotsformaties achter, sommigen lijken op witte watervallen. En het hoogtepunt van de dag: Mitla. Mitla was een ceremonieel centrum, dat nog bewoond was toen de Spanjaarden aan hun verovering van het Amerikaanse continent begonnen. Dominicaanse paters vernietigden vele tempels en bouwden kerken op en met de ruïnes om de inheemse Zapoteekse bevolking te bekeren. Er schiet nog maar weinig over van de oude tempels, maar wat overblijft is impressionant: de tempels zijn versierd met duizenden mozaïeken die als puzzels in elkaar passen. Een stijl die ik nooit eerder gezien heb bij andere prehispanische sites.

Ik leer twee Franse meiden kennen, we slapen in dezelfde kamer in het hostal, het klikt en we beslissen om de volgende dag samen naar Monte Albán te gaan. Deze oude Zapotekenstad was al verlaten wanneer Mitla zijn hoogtepunt bereikte, maar prijkt nog steeds trots op een afgevlakte heuveltop. Sterke mannen, die Zapoteken. Ze vlakten de heuveltop af en hadden een uitzicht over de hele Oaxaca-vallei. De site bevat veel hiërogliefen, waarmee overwinningen op andere steden worden uitgebeeld, en een verzameling "danzantes". Het is niet duidelijk of deze laatste hiërogliefen dansers uitbeelden of gevangen genomen krijgsheren die gecastreerd werden: het mannelijk seksorgaan prijkt immers ter hoogte van de buik, niet tussen de benen. We sluiten de dag af met een mezcal op één van de vele terrasjes rond de zócalo, het centrale marktplein, en nemen afscheid van Oaxaca en elkaar, want Marion en Ségolène reizen diezelfde nacht door naar de kust, ik vertrek de volgende dag naar Mexico City.

Off I go: Mexico & Belize (deel 1)

2010-01-22T19:12:00.000-08:00

Het was drie jaar geleden dat ik nog in Mexico geweest was en ik kon de kans niet aan me laten voorbij gaan, nu dat ik zo dichtbij zat, om een aantal Mexicaanse vrienden te bezoeken. Mexico City en Guadalajara stonden verplicht op het programma, omwille van de vriendschapsband; Tapachula en Oaxaca lagen op de weg vanuit Guatemala; de regio's van Yucatán en Quintana Roo lagen vlakbij Belize; en Belize was een goede uitvalsbasis om via land terug naar Guatemala te keren. Slechts één keer zou ik het vliegtuig nemen, van Guadalajara naar Cancún, om de grootste afstand van de reis te overbruggen. Alle andere etappes verliepen per bus en per weg, een comfortabele en goedkope optie in Mexico. Niet te vergelijken met de Guatemalteekse eersteklasbussen, die regelmatig in panne vallen en putten in de weg moeten ontwijken.

Om 5u 's ochtends sta ik klaar. Het is maandag 14 december. Ik had Melvin, mijn favoriete taxichauffeur, een aantal dagen voordien al op de hoogte gebracht. Om 5u30 is er nog altijd geen spoor van hem te bekennen. Ik probeer hem te bellen maar kom steeds bij zijn voicemail terecht. Godverdomme, die ligt waarschijnlijk nog te slapen. Het gebeurt wel meer dat hij 's ochtends niet uit zijn bed geraakt. Het enige alternatief is om een Taxi Amarillo te bellen, de veiligste maar ook duurste optie, want ze werken met een meter. De busterminal is niet al te ver weg, dus het zal nog wel meevallen. De taxi arriveert een kwartier voordat de bus zou vertrekken, het zweet breekt me uit, want er is slechts één bus per dag naar Tapachula en ik heb mijn ticket al gekocht. Geen probleem, zegt de taxichauffeur, we halen de bus wel. En hij geeft plankgas, rijdt door alle rode lichten, en vijf minuten later zijn we op bestemming. Oef!

De rit naar Tapachula verloopt zonder problemen en ik krijg bijzonder veel aandacht van de drie mannelijke chauffeurs. We zijn maar met drie passagiers. Lijden jullie niet ontzettend veel verlies, vraag ik me luidop af, jullie zouden beter een minibus beleggen. Oh, maar op de terugweg zit de bus goed vol, was het antwoord van de chauffeurs. Aan de grens probeert de Guatemalteekse douane naar gewoonte geld af te troggelen, maar ik laat me niet in 't zak zetten. Ik loop door zonder te betalen, maar met een stempel in mijn paspoort. De Mexicaanse douane daarentegen is ongelooflijk vriendelijk.

Feestmarkt

2009-12-10T20:20:00.000-08:00

Op 21 november ben ik met een vriendin naar een voorstelling van het Ballet Moderno y Folklórico Nacional van Guatemala gaan kijken. Marili heeft een aantal prachtige foto's getrokken, onder andere de foto hierboven die deel uitmaakt van een choreografie over een feestmarkt.

Kerstsfeer

2009-12-10T20:02:00.000-08:00

Guatemalteken kunnen er wat van. Het is nog geen Kerstmis of ze steken al vuurwerk aan, houden processies ter ere van de zoveelste patroonheilige en kijken diep in het glas tijdens de vele 'convivios', verbroederingen tussen collega's of vrienden ter ere van de eindejaarsfeesten. Ook ik ben welkom op hun zuipfeesten, maar ik pas even, ik heb dit jaar al genoeg alcohol gezien voor heel mijn leven. Drinken voor de smaak of goesting bestaat hier niet. Uitgaan zonder dat er alcohol vloeit, is ook uit den boze. Drinken tot je neervalt in de goot en zwalpt op straat, dat is de regel. Zo belde een vriend - of moet ik zuipkameraadje zeggen - me eens om 4u 's ochtends uit mijn bed: "De politie heeft me opgepakt", lalde hij en hij vond het ook nog grappig. Ze hebben hem strontzat achter het stuur aangehouden. Het volstond dat zijn nuchtere broer hem kwam ophalen, geen intrekking van het rijbewijs, geen boete, zelfs geen geld onder tafel. Logisch dat vele Guatemalteken het recht in eigen handen nemen en criminelen veroveren op politiemannen om hen vervolgens publiekelijk te lynchen. Vorige week waren er twee lynchpartijen, in Sololá en Panajachel.

Maar soit, we hebben het over de tijd rond Kerstmis, die toch vredevol moet zijn. Het verschil is groot met Senegal, waar ik twee jaar geleden rond deze tijd nog stond te zweten en de verlichte plastieken palmbomen voor het gemeentehuis van Kaolack één van de weinige kerstversieringen waren. Ze werden dan ook niet verwijderd uit het straatbeeld na Kerstmis en gingen deel uitmaken van het dagelijkse gewoel van de moslimbevolking. De 5 à 10% katholieken mochten al blij zijn dat er iets van kerstsfeer was, ikzelf merkte er nauwelijks iets van. Guatemala, dat is andere koek. Is het de frissere wind? Meer dan dat. Kraampjes verschijnen in het straatbeeld, zeker tijdens de hartverwarmende katholieke processies, huizen en kerken worden versierd met slingers, sneeuwpoppen en lichtjes, collega's en vrienden heffen samen het glas tijdens feesten en er worden cadeautjes uitgewisseld, het verkeer loopt vast door koopjesgeilende mensen, supermarkten zijn tot stukken in de nacht open… Op dit moment viert bierbrouwerij Gallo een eindejaarsfeest voor zijn werknemers, ik woon vlakbij en geniet van de muziek en het vuurwerk. Het bier vloeit spijtig genoeg niet tot hier.

Thuis staat de kerstboom al paraat, met kerstballen, verlichting en bijhorende kussens in de zetel. De overheid voert trouwens volop een campagne tegen 'illegale' kerstbomen, want in het verleden zijn door illegale houtkap onschatbare dennenwouden verdwenen. Enkel kerstbomen van speciaal daartoe opgerichte plantages en met certificaat mogen officieel verkocht worden. Eindejaar is ook een moment waarop velen hun huis schilderen, om met een nieuwe decoratie het nieuwe jaar in te gaan. De traditie wil trouwens dat voor Kerstmis iedereen zich een nieuwe outfit aanschaft en de show tracht te stelen. Het uitdelen van cadeaus is vrij recent overgewaaid vanuit de Verenigde Staten. Ook Santa Claus of meneer-de-kerstman is hier nog niet echt ingeburgerd.

Ik snuif de beginnende kerstsfeer op in Guatemala, maar zal Kerstmis doorbrengen in Guadalajara (Mexico), bij een bevriend homokoppel. Het bureau sluit vier weken - hoewel gisteren beslist is nog een week langer te werken omwille van een tijdrovend en zenuwslopend meststoffenproject dat de overheid aan CONIC schenkt. Het is veeleer een vergiftigd geschenk: het zaait jaloezie tussen de begunstigde en niet-begunstigde gemeenschappen, de administratieve eisen van de overheid zijn overdreven (per begunstigde heb je wel vijf papieren en verschillende handtekeningen nodig, dat voor een totaal van 15000 begunstigden) en de laatste weken zit iedereen op kantoor met zijn hoofd in de meststoffen ten koste van alle andere lopende zaken, om nog maar te zwijgen over het onduurzame karakter van chemicaliën, terwijl CONIC trots strooit met woorden als duurzame landbouw. Ze zouden beter organische mest cadeau doen. Zeker in de buurt van het mooiste meer van Guatemala, Lago de Atitlán, waar de laatste weken een bacterie alle waterleven heeft gedood. Oorzaak van de bacterie: de jarenlange vervuiling door chemicaliën, afval en menselijke uitwerpselen. En CONIC blijft vrolijk meststoffen uitdelen. Dergelijke projecten zijn direct voelbare hulp voor de gemeenschappen, die vaak het lobbywerk van CONIC op lange termijn niet naar waarde schatten of er toch niet direct de voordelen van voelen.

Maar biebie is ribbedebie voor vier weken, want heel mijn vakantie is al gepland: ik heb al een busticket naar Tapachula (net over de Mexicaanse grens) voor maandag, een vliegticket van Guadalajara naar Cancún op 28 december en al mijn Mexicaanse vrienden hebben hun beschikbaarheid bevestigd. Ik zal in verschillende etappes reizen. In Tapachula neem ik een nachtbus naar Oaxaca, waar ik enkele dagen blijf hangen, daarna ga ik een aantal dagen naar México DF en vervolgens naar Guadalajara. Mijn Mexicaanse kameraad Roberto zal nadien met me meereizen naar de regio van Yucatán en we vieren samen Nieuwjaar in Belize. Op 11 januari hervat ik het werk.

Ik wens jullie dus alvast prettige eindejaarsfeesten en een voorspoedig 2010!

En het werk?

2009-11-22T11:22:00.000-08:00

En wat met het werk, vragen jullie zich wellicht af. Want uiteraard gaat de meeste tijd daar naartoe, tussen mijn uitstappen naar Belize en andere activiteiten door. Ondertussen staat de teller hier al op acht maanden, nog vier te gaan. Een angstgevoel neemt weer bezit van me. Wat hierna? Beslis ik me te settelen in België of zoek ik weer werk in het buitenland? Blijf ik nog even in Guatemala en reis ik naar Mexico en Nicaragua om vrienden te bezoeken en herinneringen op te halen? Mijn hoofd slaat soms op hol, ik probeer er nog niet te hard aan te denken, maar ik moet mijn vliegticket veranderen, want momenteel staat mijn terugvlucht gepland op 20 december. KLM kon mijn terugvlucht geen jaar later reserveren, op 17 maart 2010, de laatste dag van mijn contract, waardoor ik nu al een beslissing moet nemen i.v.m. terugvlucht. En ik heb totaal geen idee hoe de komende maanden er professioneel zullen uitzien. Zal het personeel op tijd klaar zijn om de website over te nemen of heb ik tot op de laatste dag van mijn contract zorgen over het bereiken van mijn doelstellingen?

De website is bijna af. Het feit dat hij nog niet gelanceerd is, is omdat er een technisch probleem is opgedoken waarvoor we een informaticus hebben gecontracteerd. Een andere reden is omdat ik een deel van de inhoud er op wil zetten tijdens de vormingen, zodat het personeel de vruchten van zijn inspanningen ziet. De inhoud is klaar, een deel moet enkel nog op de website gezet worden.

Een probleem dat de laatste maanden zichtbaar werd, is het gebrek aan tijd en interesse van het team dat zich zou moeten bezig houden met de website. Het team bestaat uit vier personen: de secretaresse, mijn coach en communicatieverantwoordelijke op de hoofdzetel, en twee vrouwelijke collega’s uit de regio’s. Ik heb verschillende vormingen georganiseerd over schrijftechnieken voor de regionale antennes van CONIC - sinds kort is één persoon per regio verantwoordelijk voor de communicatiestroom tussen de basis en de hoofdzetel - waar slechts de helft is komen opdagen en niemand van het websiteteam. Excuses alom: mannelijke collega’s lieten vrouwelijke collega’s niet vertrekken (in sommige gevallen lag machismo wel degelijk aan de basis van hun afwezigheid), een andere collega op de hoofdzetel eiste hun aanwezigheid op een activiteit in de regio, te veel werkdruk… Hoewel iedereen de dag voordien zijn aanwezigheid had bevestigd. Ze zeggen "ja" in je gezicht, "nee" in je rug. En het is heel complex. Toen ik mijn coach vroeg om hen erop aan te spreken en om machocollega’s in te tomen, zei hij dat hij daarmee interne spanningen dreigde te vergroten.

Het is nogal iets binnen CONIC. Van interne solidariteit is weinig sprake. En mijn coach staat er alleen voor. Ze eisen van hem persberichten, aanwezigheid op vergaderingen van andere en overkoepelende organisaties, netwerking, opvolging van problemen in de regio’s, financiële verantwoordelijkheid van de vzw (wat impliceert dat hij voortdurend naar banken moet lopen en handtekeningen moet zetten onder cheques)… De werkdruk is ontzettend hoog en hij kan al het werk niet aan. Hoe kan je dan verwachten dat hij ook nog eens de website moet coördineren? Vooral wanneer de leden van het team die teksten moeten aandragen, actief zijn in hun regio en nu al geen tijd hebben om nieuwsberichten te schrijven voor de website of mijn vormingen bij te wonen? Hoe gaat de website er dan uitzien als ik er niet meer ben en ik niet achter hun gat zit of zelf de teksten uitwerk?

Mijn coach is ook heel realistisch en beiden vragen we ons af of het niet mogelijk is om een extra persoon aan te nemen op de communicatieafdeling, om Cesar bij te staan op het gebied van de website en persberichten. We hebben al iemand op het oog, iemand die tot het websiteteam behoort maar momenteel werkt in de regionale antenne van Sololá. Ze heeft al verschillende vormingen over communicatie achter de rug. Het zou geen extra uitgave voor CONIC zijn - ze betalen nu al haar salaris - bovendien zijn ze met genoeg personeel in de regionale antenne, dus eentje minder zal het verschil niet maken. Probleem is dat de grote bazen van CONIC bijna allemaal uit de regio van Sololá komen, de vraag is of ze de personeelswissel zullen toelaten.

Volgende week stellen Cesar en ik onze zorgen voor aan de nationale directie van CONIC, ze moeten hierin zo vlug mogelijk een beslissing nemen, want de tijd dringt. In december sluit het kantoor een maand voor de eindejaarsfeesten, bij terugkomst schieten er dan nog enkel twee maanden over. Begin december wil ik beginnen met de technische vormingen over de website en ik ben verplicht opnieuw een vorming over schrijftechnieken te geven, maar dan enkel voor de twee collega’s van het websiteteam die materiaal zouden moeten aandragen voor de website. In tussentijd ben ik een handleiding aan het ontwikkelen over de website, ik ben al zo’n 100 pagina’s ver en hij is nog altijd niet af.

Back in Belize

2009-11-20T20:21:00.000-08:00

Belize heeft me niet losgelaten. Na een dikke maand werkroutine in Guatemala, kreeg ik een mailtje van gids Carlos. Of ik geen zin had om af te komen naar Belize voor een verlengd weekend. Ik moest geen twee keer nadenken, maakte vlug mijn valies, hield voet bij stuk zodat de busmaatschappij me een ticket verkocht ondanks de twee uitverkochte bussen en kwam na een nacht en ochtend reizen met bus en boot aan op het eiland Caye Caulker. Zon, strand, zee(wind), palmbomen, hangmatten, cocktails… Ik kwam volledig tot rust. De derde dag vertrokken we naar San Ignacio, vlakbij de grens met Guatemala en de uitvalsbasis van Carlos, waar ik een grot inkroop vooraleer terug te keren naar Guatemala City.

Juni: oude waterrot/rat

Met zijn 70 jaar is Juni een van de oudste autochtone gidsen op Caye Caulker. Hij draagt een opvallende halsketting met een kruis, gemaakt van witte schelpen. Zijn lichtgekleurde ogen contrasteren met zijn bruine en gerimpelde huid. Zijn wit hoofdhaar is afgeschoren tot op de millimeter. Geboren en getogen op wat vroeger een uitsluitend visserseiland was, kent hij de omringende oceaan op zijn duimpje. Iedereen die vroeger op het eiland woonde, verdiende zijn kost met vissen, net als zijn ouders. Maar Juni kon de geur van de gezouten en gedroogde vis niet uitstaan. Omdat de vissers toen nog geen koelkasten hadden, werd de vis bewaard door hem te drogen en te zouten. Hij besloot daarom om zich toe te leggen op het bouwen van boten. Iemand moest de vissersboten maken.

Toen het eiland meer en meer ontdekt werd door toeristen, besloot hij zijn diensten als gids aan te bieden. Hij is niet het type dat toeristen opzoekt om zijn tour te verkopen, hij aanschouwt het relaxte straatleven van Caye Caulker vanop zijn terras. "Juni's snorkel en sail tours" staat er op een klein bordje onder zijn terras. Hij leeft van mond-tot-mondreclame, maar ziet de toekomst somber in. "Jonge gidsen komen naar het eiland en klampen toeristen vast met hun tours vol luide muziek en rum punch. Ze staan zelfs klanten op te wachten onder mijn terras om hen van gedachte te doen veranderen." Zo probeerde ook Big Steve, een rastaman afkomstig van het vasteland, zijn tour aan mij te verkopen. "Wij bieden een toffe sfeer aan, met muziek, rum punch en ceviche", probeerde hij me te overtuigen. Hij klonk inderdaad overtuigend, zeker als je pas op het eiland aankomt. Maar een koppel uit de VS had me Juni aangeraden en sprak over zijn harmonie met het waterleven, zijn diepe passie voor vissen. Ik koos twijfelend voor Juni, hopend dat het de goede keuze zou zijn. En dat was het ook. Ik voelde me één met het leven onder water, keek bewonderend naar hoe Juni communiceerde met zijn ‘vrienden’ de vissen en met hen speelde.

Op de eerste trip waren we met drie toeristen, waarvan één op het eiland woont. Een maand later zocht ik hem opnieuw op en ging hij alleen met mij op stap. "Het maakt me niet uit of je alleen bent, ik ga soms ook alleen op stap", was zijn reactie toen ik hem vroeg of hij dan wel uit de kosten zou komen. Snorkelen is zijn passie. Op elke trip kwamen we Big Steve en andere touragentschappen tegen: een overvolle zeilboot waarmee je nauwelijks kan zeilen omdat iedereen op het dek zit, luide muziek die het waterleven verstoort, zonnende en zatte toeristen, ceviche met zeevruchten buiten het seizoen om… Kortom, ik was blij met de authenticiteit en rust van Juni's trip. En hoewel Juni 'alleen maar' koekjes, fruit, vers fruitsap en warme koffie aanbiedt, zoiets smaakt verdomme goed na een lange snorkeltocht!

Juni zegt niet veel, maar eens je zijn vertrouwen wint, kent hij geen grenzen. Hij herinnert zich nog goed de tijd dat er geen toiletten bestonden op het eiland. Of beter gezegd: het ruime sop was het toilet van de eilandbewoners. In ondiep water vlakbij het strand hadden de dorpelingen twee balken geplaatst, waarop je kon zitten en je behoefte tussen beide balken in het zeewater liet vallen. "De meisjes wachtten tot valavond en gingen dan stiekem naar het toilet. Wij gluurden naar hen en soms gooiden we een steen in zee zodat het water opspatte tussen hun billen. Ze gilden van opwinding en dachten dat een vis naar hun kont sprong!"

Juni noemt zichzelf een feminist en kan het machogedrag van menig Belizaan niet luchten. Hij is opgegroeid met een vader die zijn vrouw en kinderen sloeg en diep in het glas keek. Hij besliste dat hij niet zo wou worden. Hij herinnert zich een conversatie van een aantal mannen die een mooie vrouw nakeken en het hadden over haar "bonito culo", een uitdrukking die vaak gebruikt wordt wanneer mannen het achterste van een vrouw appreciëren. Letterlijk vertaald betekent het "mooie aars", figuurlijk zouden we in Antwerpen "schoon kontje" zeggen. Juni reageerde daarop: "Mooie aars? Ik heb nog nooit een aars gezien die mooi is!"

Carlos: welcome to my world

"Welcome to my world", zo heet de slogan van Carlos zijn nieuwe 'business'. Hij gidst al zo'n vijftien jaar, maar sinds kort heeft hij een eigen touragentschap opgericht met de hulp van een bevriend koppel uit de VS. Karen en Marvin zijn Carlos zeer dankbaar dat hij hen tien jaar geleden tijdens een tropische storm het leven heeft gered. Ze kwamen terug van de Actun Tunichil Mukhnal-grot, de specialiteit van Carlos, toen ze merkten dat één van de rivieren ver buiten zijn oevers was getreden en ze de nacht ter plekke moesten doorbrengen totdat het water zou dalen. Het zou een nacht vol regen en spanning worden, verscholen in een geïmproviseerd kampement met Carlos op uitkijk die slangen verjoeg met zijn machete.

"Dit is mijn bureau. Maar eigenlijk werk ik niet." Carlos wijst met zijn armen de wijde omtrek van het woud aan en later ook de grot waar we inkruipen. Na drie dagen Caye Caulker is hij blij weer vasteland onder zijn voeten te voelen. Hij neemt diep adem, wat heeft hij zijn woud en grot gemist. Carlos is geen zeeman - ik kreeg hem echt niet mee op snorkeltrip - maar veeleer een bosjesman. Hij kent het woud op zijn duimpje, weet welke planten goed zijn tegen diarree of schimmels, eet mieren die naar wortels smaken en kan zonder licht door de ATM-grot wandelen.

De laatste weken was hij geveld door dengue, een ziekte die overgebracht wordt door muggen die vooral overdag steken. Hij was bijna dood, het bloed stroomde uit zijn neusgaten en hij werd in allerijl overgebracht naar een ziekenhuis in Belize City. Maar hij heeft zich hersteld, hoewel zijn lever hard te lijden gehad heeft en hij voor een tijdje geen alcohol meer mag drinken. Zonder de hulp van zijn Noord-Amerikaanse vrienden had hij nooit de ziekenhuisrekening kunnen betalen.

Hij is drie maanden in Arizona geweest, op uitnodiging van Karen en Marvin, maar kreeg zoveel heimwee dat hij het niet meer uithield. Hij is ook al een aantal keer op Discovery Channel en andere televisiekanalen verschenen en speelt graag fotograaf van de toeristen die hij mee in de grot neemt. Die trekt hij dan in allerhande posities, klauwterend op rotsen, tussen spleten… ook ik mocht eraan geloven. Hij heeft een verzameling van littekens: van tarantula’s, machetes, wormen etc.

Maar hij spreekt met passie, met respect voor zijn voorvaderen die de grot gebruikten als een heilige plek om ceremonies uit te voeren. Niet iedereen mag in de ATM-grot gidsen, zo'n tiental jaar geleden organiseerde de overheid een opleiding en zij die toen slaagden zijn tot op de dag van vandaag de enigen die toeristen in de grot mogen meenemen. Carlos windt zich op als hij ziet dat tijdens zijn afwezigheid de rode markeringstape verplaatst is, die hij aangebracht heeft om de mayaobjecten te beschermen. In het verleden hebben toeristen immers al eens een voet verkeerd gezet en zo skeletten en vazen gebroken. "Ze hebben hier geen respect voor het verleden", gromt hij me in het Spaans toe en maant een andere gids aan beter op zijn toeristen te letten, wanneer één van hen zich tussen de mayaobjecten begeeft. Zelf beseft hij dat er vroeg of laat geen toeristen meer in de grot mogen komen, want de continue flashende toeristenstroom heeft zo zijn neveneffecten op het behoud van de grot en zijn schatten.

PS: ik heb Juni voorgesteld aan Carlos, ik vind dat ze op dezelfde passionele en spirituele manier omgaan met hun leefomgeving. Het klikte meteen.

Unbelizeable Belize!

2009-10-04T12:10:00.000-07:00

Na zes maanden in Guatemala gewoond te hebben, werd het tijd om even het land te verlaten. Niet alleen moest ik dat doen om een nieuwe stempel in mijn paspoort te krijgen, maar ik had ook nood aan vakantie en Belgisch vriendinnenbezoek. En dus hadden Nele en ik al begin dit jaar besloten dat we in september samen naar Belize zouden trekken, een klein landje ten noordoosten van Guatemala, dat nog altijd tot Guatemala zou behoren "als we het niet verkocht hadden aan de Engelsen", zeggen sommige Guatemalteekse patriotten. Naarmate we in de reisgidsen bladerden, verschoten we van het diverse karakter van Belize en we zijn spontaan verrast teruggekeerd na een voldane drie weken. "Iedereen die een keer naar Belize komt, komt terug", zeggen de gastvrije Belizeanen, misschien hebben ze wel gelijk… To be continued!

Van Flores naar San Ignacio

Op donderdag 10 september haalde ik Nele van de luchthaven en de volgende dag vertrokken we naar Flores, een eiland midden in het tropische regenwoud van de Petén-regio. We hadden het al direct warm en het zweet kleefde op onze lijven - ook ik was zo'n hitte niet gewoon. Het feit dat de airco van de bus het had begeven, heeft daar ook wel iets mee te maken. We probeerden niet teveel aan de spinnen en slangen te denken van de nare films die we in de bus hadden gezien en vertrokken de volgende dag naar de grens met Belize. Een Guatemalteekse grenswachter probeerde ons al direct geld af te troggelen, maar de truc met de factuur hielp en hij liet ons zonder fooi door. Het eerste dorpje waar we sliepen op Belizeaanse bodem, San José Succotz, vlakbij de grens, was de rust zelve en buiten een Chinese supermarkt en de mayaruïnes van Xunantunich viel er niet veel te bezichtigen. We sliepen in Trek Stop, een fijn budgethotel met hutjes, ecologische toiletten en openluchtdouches. Toen Nele 's nachts naar het toilet ging, stootte ze al op een tarantula, ik hoorde haar verschrikt de hut binnenlopen, maar pas de volgende ochtend was ik wakker genoeg om naar haar nachtelijk avontuur te luisteren. We stortten ons direct op de 'fry jacks' en 'rice and beans', heerlijke lokale gerechten, en moesten de eerste dagen nauwelijks naar het toilet omdat we al het opgenomen vocht er direct uitzweetten.

Nadat we de vlindertuin van het hotel hadden bezocht en de mayaruïnes van Xunantunich, trokken we verder naar het dichtbij gelegen San Ignacio, de perfecte uitvalsbasis voor een aantal inlandse excursies. Op de deur van het Central O'tel stond dat we ons moesten richten tot het 'management', maar we hadden niet gedacht dat dat in de gedaante van Kenny G. zou zijn, een lange magere zwarte die zijn roes lag uit te slapen op de veranda van het hotel. Hij was de vriendelijkheid zelve en stonk naar het zweet, zijn zware passen in de gang maakten ons iedere ochtend wakker. "De dames hebben een gescheiden toilet van de mannen, want ze hebben niet graag dat de mannen op de bril plassen", legde Kenny ons uit. Ik heb hem echter twee keer op het damestoilet betrapt! Hij schoot dan in de lach, "Ach, het mannentoilet was bezet!" Er kwam veel lokaal volk over de vloer en een rastaman bewoonde een kamer van het hotel om zijn bananenwijn te brouwen. Kenny had straffe verhalen over blanke toeristen die naar Belize kwamen om met zwarten te vrijen en zelfs van hen een kind wilden. De verhalen werden nog straffer toen we onze laatste avond in San Ignacio diep in het glas keken van een lokaal drankje, Bittaz, op basis van anijs. Nele heeft zowaar toevlucht moeten zoeken tot onze kamer omdat Kenny op de versiertour was.

In San Ignacio heerste een ongedwongen en rustige sfeer, alle hotels en restaurants lagen dicht bij elkaar in het stadscentrum. Het krioelde er van de reisagentschappen, maar we hoefden niet ver te zoeken: Kenny, onze hotelmanager, regelde al onze excursies. De eerste dag trokken we met taxichauffeur en gids Mike naar Caracol en het Mountain Pine Ridge. Caracol is de grootste mayasite in Belize en streed vroeger met Tikal om de macht. Het Mountain Pine Ridge is een uitgebreid natuurreservaat dat overvloeit van rivieren, dennenbomen en grotten. De tweede dag bezochten we met gids Carlos de grot van Actun Tunichil Muknal, een heilige plaats voor de maya's. Afgekort ATM, is dit één van de grootste trekpleisters van de streek. Na een half uurtje stappen door de jungle en verschillende rivieren en na planten en mieren geproefd te hebben, kwamen we aan bij de grot. We waren niet de enigen, maar Carlos spoedde zich doorheen ATM om als eerste aan te komen bij de 'kathedraal', een enorme ruimte waar allerlei maya-objecten en skeletten liggen. Men vermoedt dat hier de maya's vroeger ceremonies hielden en misschien zelfs mensen offerden om de goden goed te stemmen. Op sommige plaatsen was de grot breed, maar we moesten vaak door smalle gangen kruipen en zwemmen. Het was een adembenemende ervaring. Op de terugweg brachten we nog een bezoek aan Cahal Pech, ruïnes van een vroegere elitaire maya-familie. De dag nadien gingen we 'cave tuben' met Mike, we lieten ons meesleuren op een zwemband door de rivierstroming, doorheen verschillende grotten. Het water stond zo laag dat de stroomversnellingen wel een kleine gil losweekten maar niet zo spannend waren als gedacht. Tijdens het hoogseizoen droppen cruiseschepen hier duizenden toeristen, die vervolgens meer tegen elkaar aanbotsen dan wat anders, al een geluk waren we bijna alleen. Na de cave tubing liet Mike ons achter in de zoo van Belize, waar we in de ban raakten van apen, tapirs, toucans en katachtigen. We brachten vervolgens de nacht door in de VIP-lodge van het hotel van de zoo, aan een fikse korting, waar we vanuit onze stoel/hangmat colibri's zagen rondvliegen en krekels hoorden. We hebben nog nooit zo goed geslapen als die nacht…

Van Orange Walk naar Belize City

Donderdag 17 september reisden we naar Orange Walk, een stadje in het noorden van Belize, waar de Mexicaanse invloed sterk te voelen is. Er viel niet veel te beleven en er waren nauwelijks hotels, laat staan voor rugzaktoeristen. Het budgethotel dat we vonden leek meer op een bordeel. Het was wel de perfecte uitvalsbasis om de ruïnes van Lamanai te bezoeken, na een rit van een uur op een speedboot. Op de hoogste tempel van Lamanai keken we uit over het oerwoud en de rivierdelta, met apengebrul en toucangezang op de achtergrond. Na een goede 'rum punch' op de terugweg, besloten we verder te trekken naar Belize City.

Het had al heel lang niet geregend in Belize en de hitte in de onverluchte hotelkamer in Belize City was zo ondragelijk dat we bijbetaalden voor airconditioning. We zouden er immers vier nachten doorbrengen, want de festiviteiten voor carnaval en onafhankelijkheid stonden voor de deur. Het nadeel was dan ook dat vele restaurants gesloten waren en we vaak belandden in een karaokebar die nog wel wat 'rice and beans' had. We moesten er vluchten voordat de mensen te zat werden en kattenvals zongen.

Op zaterdag 19 september vertrok de kleurrijke carnavalstoet aan het kerkhof van Yarborough en werd al direct verwelkomt door de eerste grote plensbui in weken tijd. Gelukkig duurde die niet te lang en na een aantal straten zat de sfeer er goed in. Dikke en dunne lijven in zwarte en lichtbruine tinten, schaars gekleed, zwaaiden met hun bekken en hun armen op een vrolijke beat. De vlag van Belize werd gedragen op kindergezichten, in het haar en op kledij. Belize, Belize, Belize.

Zondag namen we de boot naar Ambergris Caye, aanbeden door Madonna als 'la isla bonita'. Ze hadden het beter 'la isla gringa' genoemd. Heel het eiland is ingepalmd door luxueuze toeristenhotels en -buitenverblijven, zelfs de beschermde mangroven moeten eraan geloven. Alles is afkoopbaar, zolang je maar geld hebt. Amerikanen in golfkarretjes rijden je van je sokken, dus besloten we om een fiets te huren en naar het noorden van het eiland te fietsen langs het strand. Het ene hotel na het andere, de ene zonnende Amerikaan na de andere. We waren blij dat we 's avonds in onze karaokebar vol locals zaten in Belize City. Na het avondmaal trokken we naar Memorial Park, waar culturele activiteiten plaatsvonden op de vooravond van Independance Day. De optredens werden een aantal keer onderbroken door een hevige bui, maar om middernacht werd de vlag gerezen en ging menige dakloze door het lint op de feestmuziek. Het vuurwerk was fantastisch. We moesten twee rastamannen van ons lijf schudden die de onafhankelijkheid van Belize te intiem wilden vieren met ons. De volgende dag werd de militaire parade afgelast door de regen, maar vonden er wel een officiële ceremonie en enkele concerten plaats. Op de achtergrond van het feestgewoel sloeg een speedboot om en alle mensen liepen naar de kade om het tafereel gade te slaan: de kapitein bleek zat rond te varen.

Chillen op Caye Caulker

Dinsdag 22 september brachten we een bezoek aan het museum van Belize, om vervolgens door te reizen naar Caye Caulker, een eiland ten zuiden van Ambergris Caye waar een meer lokale en relaxte sfeer heerst. Dat was meer ons ding. We werden er met open armen ontvangen door 'Big Steve' - zijn buikomvang was zeker groot te noemen - een vrolijke rastaman die ons een snorkelexcursie probeerde te verkopen. Hij slaagde niet in zijn opzet, maar hij nam ons die avond wel mee uit naar Jollly Roger, waar we overheerlijke kreeft aten, en I&I Reggae Bar, waar hij ons de kneepjes van het zwoele dansen aanleerde. De volgende dag trokken we met de zeilboot van Juni naar het Hol Chan Marine Reserve, waar we heel de dag snorkelden tussen koraalriffen, sting rays, nurse sharks, discovisjes, eals, jacks en vele andere vissen. Het was een dag om nooit te vergeten. Juni is al in de zeventig en de onderwaterwereld is zijn tweede thuis. Hij communiceert met de vissen door met zijn vingers hun resonantie na te bootsen zodat er altijd vissen rondom ons zwommen. Hoewel we ons goed tegen de zon beschermd hadden, bleven we de volgende dag in bed door een zonneslag. De vele buien nodigden ons ook niet uit om veel te doen.

Caye Caulker is een fenomeen. De Italiaanse die met ons was gaan snorkelen en al jaren op Caye Caulker woont, vertelde over de stijgende prostitutie en drugsverkoop, over intelligente blanke meisjes die zich laten versieren door rastamannen die hen zwanger maken en achteraf klop geven of zelfs in het openbaar op hen plassen… We hadden ze al gezien, de lichtbruine kindjes met blonde krullen en de verwaaide westerlingen die er een hotel, bar of touragentschap runnen. Er heerst een aparte sfeer op dat kleine eiland.

Garífuna's in Dangriga

Vrijdag 25 september keerden we terug naar het vasteland en trokken we zuidwaarts, naar Dangriga, de culturele hoofdstad van de garífuna's. We stootten er al direct op een lokaal gerecht, hudut, op basis van vis, cocos, plátanos (bakbananen) en een groente die ik tot hiertoe enkel in Senegal had geproefd. Mijn verkoudheid na de snorkelexcursie op Caye Caulker verergerde en ik kocht bananen en limoenen op de markt.

Zaterdagochtend wilden we het Garífuna-museum bezoeken, maar we stonden voor een gesloten deur. "Niet getreurd", zei onze taxichauffer, "gaan op zoek naar de curator." En we vonden hem na een omweg bij hem thuis op een marktplein, terwijl hij een activiteit aan het coördineren was. Hij wou zonder probleem met ons mee gaan, "I only have to get my truck." Achter de taxi stond een enorme camion geparkeerd en ik fronste mijn wenkbrauwen. "Geen probleem", zei de taxichauffeur en hij stapte uit, opende de deur van de taxi… en zette er de fiets van de curator in!

Last stop in Belize: Placencia

In de namiddag namen we de bus naar Independance/Mango Creek, waar we een watertaxi naar Placencia namen. Placencia ligt op het uiteinde van een schiereiland en zag er verlaten uit. Vele restaurants en hotels sluiten tijdens het laagseizoen. Na wat zoeken en problemen om het strand te bereiken door de regenval - vele wegen stonden blank - vonden we een fijne plek in Lydia's Guesthouse. De zeebries verluchtte onze kamer en het strand lag op 10 meter van het hotel, tussen de palmbomen. Na een warme douche rees echter mijn lichaamstemperatuur de pan uit en lag ik nog de hele volgende dag gekluisterd aan mijn bed met 38 graden koorts. Tegen maandag had ik de koorts uitgezweet en vertrokken we op excursie naar Monkey River, waar we vogels, krokodillen, krabben, brulapen en andere wilde dieren spotten. Spijtig genoeg geen zeekoeien, het water was te vuil en onzichtbaar door de regenval.

Terug in Guatemala: Livingston en Río Dulce

Dinsdag lieten we Placencia achter ons en namen de bus naar Punta Gorda, van waaruit we met een speedboot naar Livingston in Guatemala voeren. We voelden ons even verloren en hadden moeite om geen Engels meer te praten, Belize had een positieve indruk op ons nagelaten. We voelden ook dat onze vakantie bijna gedaan was en we waren allebei de kluts even kwijt. 'Fast Eddy' leidde ons echter vlug af. Hij is één van die gidsen die je aanklampt van zodra je voet aan wal zet in Livingston en ik had geen acht op hem geslagen, ware het niet dat Nele me achteraf in het hotel vertelde dat hij haar gegidst heeft toen ze een aantal jaren terug op Joker-reis was in Guatemala. Toen we hem 's avonds terug zagen was hij blij verrast en nam hij ons mee naar een lokaal café waar we een sterk alcoholisch kruidendrankje proefden, 'guifiti'. En Eddy ratelde maar door over zijn Jamaicaanse ex-vriendin die hem niet vertrouwde, over blanke toeristen die zo goed zijn in bed omdat ze lieve woorden tegen je fluisteren, over trio's, over een one night stand met een Japanse die zo goed was hoewel ze nauwelijks bewoog… Hij was niet aan zijn proefstuk toe. Even later probeerden we het lokale gerecht 'tapado', een visschotel op basis van cocos en plátanos. En we keerden - alleen - terug naar onze kamer.

De volgende dag namen we een collectieve boot naar Río Dulce, van waaruit we het kasteel van San Felipe bezochten en de warmwaterbronnen van La Finca Paraíso. De laatste etappe legden we donderdag af, toen we de bus namen naar Guatemala City en blij waren met de frisse bries van de hooglanden. Vrijdag bezochten we nog de markt van Guate en in de namiddag zette ik Nele af aan de luchthaven. Het is even wennen zonder Belgische vriendin en ik moet het vakantiegevoel nog van me afschudden... Belize was echt unbelizeable!

Op de werkvloer

2009-09-06T18:02:00.000-07:00

Er blaast een nieuwe wind door CONIC en door mijn bureau. Cesar, mijn nieuwe coach, en ik hebben een dag staan zwoegen en zweten om het bureau op te kuisen. Kapotte verlengdraden, een gereedschapskist, duizenden nagels, ondergoed… we troffen vele dingen aan die niet thuishoren in een communicatiebureau. We hebben zo'n vier vuilzakken gevuld en de helft van de boekenkasten moet nog doorgenomen worden, vooral door Cesar. Maar ondertussen hebben we de kasten en tafels verschoven zodat er meer ruimte en licht is in het bureau.

Juan, mijn ex-coach, belde in allerijl naar Cesar toen hij hoorde dat wij zijn ex-bureau aan het opruimen waren, terwijl hij op buitenlandse missie vertrok. "Ik heb gehoord dat jullie mijn knuffelberen aan het uitdelen zijn?!" Tja, die knuffelberen… We troffen een enorme kartonnen doos aan met knuffelberen, opgestuurd met de post en gericht aan Juan. "Is dat voor communicatie of is dat een privéaandoening van Juan?", vroeg ik aan de secretaresse. Ze wist het niet. Maar het stond verdomme flink in de weg. En het staat daar nog altijd. Juan heeft zijn doos nog altijd niet gerecupereerd, maar de meeste collega's die zich op de doos wierpen tijdens de opkuis, hebben de knuffelberen terug gelegd. Ze hadden een schattige kinderlijke reflex, vooral de vrouwelijke collega's, en wilden allen een knuffelbeer bij het zien van zo'n enorm en divers aanbod knuffelberen. De bestemming van dit speelgoed blijft nog altijd een mysterie.

Opnieuw ontruiming in Alta Verapaz

In tussentijd is er een nieuwe ontruiming van een inheems dorp gebeurd. Op 1 september werd het dorp Ocho de Agosto in de gemeente Panzós van het departament Alta Verapaz verjaagd door honderden politiemannen. De huizen werden vernield, alsook de oogst. Politiemannen hebben zelfs geprobeerd een tienermeisje aan te randen. CONIC werd de dag zelf van de feiten verwittigd en kon slechts een dag nadien ter plaatse aankomen. Collega's hebben foto's getrokken van de vernielingen en Cesar heeft een persbericht geschreven. Morgen organiseert CONIC een persconferentie.

De situatie van de twee gemeenschappen die in juli ontruimd werden, is nog steeds onrustwekkend. Renacimiento dreigt vlugger dan verwacht opnieuw ontzet te worden. Ik zag vorige vrijdag de zogenaamde eigenaar van de gronden in het kantoor van CONIC, hij had een ontmoeting met vertegenwoordigers van de gemeenschap en CONIC. Later kwam een dorpeling me vertellen dat ze drie maanden gewonnen hadden, juist genoeg om de oogst binnen te halen. Daarna zouden ze de gronden moeten verlaten. Las Flores staat nog steeds op straat…

Openbare oorlog tussen inheemse organisaties

CUC (Comité de Unidad Campesina) heeft weer openbaar de oorlog verklaard aan CONIC. Tijdens een demonstratie vorige maand tegen de mijnbouw in San Juan Sacatepéquez, zei hun leider: "Er zijn van die organisaties die samenzweren met de regering en veel praten maar niets doen." CONIC is een organisatie die veel overlegt met de regering en middelen en projecten probeert binnen te halen. Waarom niet? Als je daardoor grondconflicten kan oplossen en meststoffen cadeau kan doen aan arme boeren? Maar volgens CUC zou CONIC zich verkopen aan de regering. Dat is echter 'zever in pakskes'. Als de regering iets doet wat CONIC niet zint, dan laat CONIC dat weten, desnoods met een demonstratie die de hele hoofdstad lam legt.

In plaats van onderling een tegenmacht te vormen tegen de regering en het land te hervormen ten voordele van de inheemse bevolking en arme boeren - die de meerderheid uitmaken van de bevolking - rollen de inheemse organisaties in Guatemala vechtend over straat.

Huisrondleiding (video)

2009-08-02T20:26:00.000-07:00

Interne machtstrijd

2009-08-02T17:14:00.000-07:00

Het is niet altijd peis en vree binnen CONIC, maar dat hadden jullie misschien al wel gemerkt. Momenteel wordt er binnenshuis met postjes geschoven, nadat de 11de Algemene Vergadering van CONIC een nieuwe directie verkozen heeft. Het is een democratische procedure, waarbij iedereen zijn kandidatuur kan stellen, ongeacht zijn kunde en kennis, zolang hij maar een absolute meerderheid van stemmen achter zich weet te scharen. Zo kan een boer die alles weet over zaaien en oogsten, maar weinig over boekhoudkundige cijfers, ineens boekhouder worden van de hele organisatie. Vele kandidaten proberen daarom op voorhand al stemmen te winnen en meestal heeft iedere Maya-etnie een kandidaat in petto, vooral de Q'eq'chi zijn een sterke groep.

Op 16 juli werd de algemene coördinator voor de elfde keer tot coördinator verkozen, maar alle andere leden verschoven van plaats, vielen uit de directie of kwamen er als nieuw lid bij. In totaal werden 15 directieleden verkozen. Een lange dag van stemmen met af en toe een verhitte menigte van zo'n 400 leden aanwezig op de Algemene Vergadering. De laagste opkomst ooit, betreurde een collega. Maar de Algemene Vergadering werd de dag voordien wel ingewijd door de president van Guatemala, Álvaro Colóm, de minister van Cultuur, Nobelprijswinnares Rigoberta Menchú en vele andere hoogwaardigheidsbekleders.

Mijn coach werd verkozen tot boekhouder en deze week houdt hij op mijn coach te zijn. Ik hoef jullie natuurlijk niet te zeggen hoe blij ik wel ben met deze verandering. Het zal een nieuwe wind brengen, hopelijk één vol positieve veranderingen. Voor communicatie dan wel, velen vrezen voor de boekhouding. Vier jaar geleden kreeg mijn coach ook de boekhouding in handen, zijn opvolger heeft een lening moeten aangaan om de schulden te kunnen afbetalen. Wie mijn coach zal worden en me zal verblijden met zijn aanwezigheid in hetzelfde bureau, is nog onduidelijk op dit moment. Volgens de geruchten zou Cesar, verkozen tot subcoördinator, mijn coach opvolgen en ik vind inderdaad dat hij over de nodige communicatieve vaardigheden beschikt. Anderzijds zou ook Rodolfo, de vroegere boekhouder en nu verkozen tot secretaris, graag naar communicatie komen. Hij heeft minder ervaring met communicatie en heeft een donkere kant, die naar buiten komt wanneer hij dronken is... of zelfs nuchter. Vorige week, toen Cesar niet op kantoor was, beval Rodolfo om zijn bureau leeg te maken, op te kuisen en te vergrendelen. Alles ging naar de prullenmand, al zijn dossiers, papieren van dorpen, officiële documenten… Toen ik de kuisvrouw bezig zag en vroeg wat er gaande was, zei ze dat Rodolfo, de opvolger van Cesar, zijn toekomstig bureau aan het klaarmaken was. Zou Rodolfo dan niet naar communicatie gaan en het werk van Cesar voortzetten? Toen Cesar de volgende dag aankwam op het werk, kon hij niet binnen in zijn bureau en waren al zijn documenten verdwenen. Hij kwam droevig naast me zitten, niet goed wetende waar naartoe. Zou de strijd om de communicatiepost gaan? Cesar wist niet waarom Rodolfo hem het leven zuur wilde maken. "Dit is slechts het begin, zoiets gaat drie jaar duren, tot de volgende verkiezingen." Ik keek hem met grote ogen aan en kreeg nauwelijks mijn speeksel doorgeslikt. Dat meen je niet, reageerde ik onthutst. Kunnen er dan geen sancties tegen hem ondernomen worden? Nee, dat gebeurt niet, zei Cesar. Fijn perspectief, fijne organisatiecultuur, dacht ik bij mezelf.

Op de sofa bij Rigoberta Menchú

2009-08-02T17:10:00.000-07:00

Dinsdag had Nobelprijswinnares Rigoberta Menchú een aantal mensen van CONIC uitgenodigd voor een avondmaal bij haar thuis. Ook ik mocht komen. Ze betrekt een fijne villa in een veilige wijk van Guatemala en overspoelde ons met tequila van José Cuervo, whiskey van Johnnie Walker, biefstuk en Nicaraguaanse garnalen. Ze bespraken strategieën voor een gegarandeerd succes van haar nieuwe politieke beweging, die momenteel nog Winaq heet, maar van naam gaat veranderen. Ze willen aan 40.000 leden geraken, hoewel er slechts 17.000 nodig zijn om een politieke partij in Guatemala op te richten, maar een ruime reserve is nodig want de rechtbank keurt altijd wel inschrijvingen af als er een fout in het inschrijvingsformulier sluipt. CONIC is belangrijk voor het winnen van nieuwe leden en ook de algemene coördinator is hiervan overtuigd: "Iedereen maakt voor zichzelf uit of hij zich wil aansluiten bij Winaq, maar wij geven een duwtje in de rug." Terwijl Rigoberta om middernacht ging slapen, ging de braspartij voort en eindigde iedereen met een kater de volgende dag, ook ik.

Reportage over ontruiming inheemse dorpen (video)

2009-07-20T10:22:00.000-07:00

Inheemsen van gronden verdreven

2009-07-20T10:13:00.000-07:00

“We gaan naar Izabal, ga je mee?” Hermelindo, de coördinator van het regionale team van CONIC in Izabal, had me die vraag al vele keren gesteld, maar telkens kwam het niet goed uit. Vermits ze deze keer maar voor twee dagen zouden gaan, met auto, en ik het niet al te druk had, ging ik eens horen bij Cesar hoe de vork aan de steel zat, wat ze daar juist gingen doen. Sinds mijn aankomst in Guatemala steek ik niet onder stoelen of banken dat ik naar de Caribische streek wil gaan om de mengeling van Afrikaanse en Latijns-Amerikaanse invloeden op te snuiven. Cesar vertelde me dat er een ontruiming zou plaatsvinden, nadien zou daar ter plekke een tweede bijkomen, maar dat wisten we toen nog niet. Hij zei dat ik me niet al te veel zorgen moest maken, het zou allemaal wel zonder veel gevaar verlopen. Ik had immers al woeste verhalen gehoord over die ontzettingen van inheemse dorpen: huizen worden in brand gestoken, er daagt een enorme politiemacht op, af en toe vallen er doden en gewonden… Maar volgens Cesar zou het niet zo’n vaart lopen. En dus ging ik vlug overhuis om mijn zak te pakken. Diezelfde namiddag vertrokken we naar Río Dulce, van waaruit we naar de gemeente Chahal gingen, op de grens van de departementen Izabal en Alta Verapaz. Veel Afrikaanse cultuur zou ik die dagen niet zien, wel het leed van twee inheemse gemeenschappen van q’eq’chi families.

Renacimiento, part one

Om 5u ’s ochtends belde Cesar: “De politie is in aantocht!” Ik had enkele uren geslapen, onder een loodzware hitte, in een hotelkamer niet zo ver van het dorpje Renacimiento, waar de ontruiming zou plaatsvinden. We waren om middernacht aangekomen, Cesar en Hermelindo wandelden in de gietende regen naar het dorp - zo’n 20 minuten van de hoofdweg - en ik ging met de chauffeur naar een hotel om de auto op een veilige plaats te kunnen parkeren. Ik had niet veel geslapen, allerlei scenario’s spookten door mijn hoofd en ik was zenuwachtig.

Op weg naar Renacimiento, zoefden de politiepatrouilles voorbij. Toen we aankwamen bij de dorpelingen, die zich al op de hoofdweg hadden opgesteld, bleken de meeste ordetroepen al gepasseerd te zijn. “Het is een strategie, ze rijden voorbij en maken zich verderop klaar om binnen een uur terug te keren”, vertelde Cesar me. Ook hij was overduidelijk zenuwachtig. Hij had meer dan 60 politiewagens geteld. En Cesar had gelijk, rond 7u zagen we in de verte de politiepatrouilles aankomen. Er leek geen einde aan te komen. De politie stelde zich op en het leek wel als een Middeleeuws strijdtoneel. De dorpelingen aan de ene kant, de politie 100 meter verwijderd aan de andere kant. Zowel politie als dorpelingen stuurden een kleine delegatie naar het midden van de arena. En zo begon het ‘onderhandelen’. Het openbaar ministerie, de politiecommisaris en vertegenwoordigers van de procureur van de mensenrechten lazen het ontruimingsbevel voor. Cesar stelde echter onregelmatigheden vast en probeerde de ontruiming tegen te houden.

De grootgrondbezitter die de ontruiming van Renacimiento heeft aangevraagd en beweert dat de gronden aan hem toebehoren, is volgens het kadastrale plan dat de gemeenschap heeft, niet de echte eigenaar van de gronden. De echte eigenaar heeft de gronden gekocht van de vader van de persoon die de ontruiming aanvroeg. Vermits deze laatste door het erfrecht geen eigenaar meer kan zijn van de gronden - want zijn in tussentijd overleden vader heeft die verkocht - kan hij ook geen ontruimingsbevel aanvragen. Maar het mocht niet baten. “Een bevel is een bevel en moet uitgevoerd worden”, stelde de vertegenwoordigster van het openbaar ministerie.

En dus vroeg Cesar wat tijd om met de andere dorpelingen te overleggen wat ze zouden doen. Beide delegaties keerden terug naar hun frontlinie. De 35 families van Renacimiento besloten om zich terug te trekken uit het dorp en de huizen leeg te halen om een confrontatie met de autoriteiten te vermijden. Wat deze laatsten echter niet wisten, is dat de dorpelingen de avond ervoor de meeste bezittingen verstopt hadden en dus op het moment van de ontruiming slechts een aantal zaken moesten inpakken. “De bedoeling is dat de dorpelingen dezelfde nacht na de ontruiming terugkeren naar hun huizen. Het ontruimingsbevel geldt immers van 6u ’s ochtends tot 18u ’s avonds”, legde Cesar me uit. Indien de zogenaamde wettelijke eigenaar een nieuwe ontruiming zou aanvragen, dan zou het minstens een aantal maanden in beslag nemen om alle procedures en administratie te doorlopen. De politie kan echter wel een aanhoudingsbevel opstellen tegen de teruggekeerde dorpelingen.

Na een half uur ontmoetten beide delegaties zich wederom in het midden van de arena en de dorpelingen kregen drie uren de tijd om hun huizen leeg te halen. De eigenaar beloofde voor een camion te zorgen om hun spullen te vervoeren naar een nabijgelegen dorp.

De politiecommissaris, die in het begin met zijn gsm volop foto’s had genomen, onder meer ook van mij, stelde zich plots op recht tegenover me. Hij richtte zijn woorden tot mij en pas enkele seconden later, toen ik al naar Cesar had gekeken met een vragende blik, drong het tot me door dat hij me vroeg om mijn identiteit bekend te maken. Voordat ik kon reageren, zei Cesar dat hij in mijn naam kon spreken en dat ik lid was van CONIC. Ze vroegen een bewijs van mijn identiteit en dus toonde ik hen een kopie van mijn paspoort, vervolgens noteerden het openbaar ministerie en een politieman mijn naam. Ik moest daar niets achter zoeken, zo zei het openbaar ministerie, het diende enkel voor het verslag. “Ze proberen ons te intimideren”, suste Cesar me nadien. Toch besefte ik achteraf dat we beter hadden gezegd dat ik een bezoekster was, een waarneemster, want als lid van CONIC kan ik officieel niet genieten van een toeristenvisum. Wat als ze dit doorgeven aan het ministerie van Migratie, zal dat geen probleem opleveren voor het verlengen van mijn visum?

Las Flores

Ondertussen kregen we bericht uit de gemeenschap Las Flores dat ook daar ordetroepen waren aangekomen met een ontruimingsbevel. De avond ervoor hadden de dorpelingen ons ongerust opgebeld omdat ze vermoedden dat een naburige grootgrondbezitter, die de gronden claimt, het heft in eigen handen zou nemen en op eigen initiatief het dorp zou ontzetten. Ze hadden ons aangeraden die nacht niet af te komen, omdat ze hadden gezien hoe werknemers van de grootgrondbezitter gewapend naar de brug aan de ingang van het dorp waren vertrokken. Nu bleek dat er wel degelijk een ontruimingsbevel bestond en dat de helft van de naar schatting 700 manschappen die we hadden zien passeren, voor Las Flores bestemd waren. Terwijl de families van Renacimiento hun huizen leegmaakten en de camion vollaadden, reden we vliegensvlug naar Las Flores. De berichten werden steeds onrustwekkender, het laatste telefoontje van de dorpsleider maakte melding van brandende huizen.

Een honderdtal meters voor het dorp, passeerden we evenveel politiewagens als in Renacimiento, maar ook een legerwagen met mitraillette. We zagen rookwalmen opstijgen en de adrenaline steeg duidelijk in ieder van ons. We sprongen uit de pick up en renden naar de rook toe, voorbij de militairen en politiemannen die ons verbaasd nakeken. Voor ze het beseften, hadden we de brandende huizen al bereikt.

Alles leek te gebeuren in enkele luttele seconden, ook de beslissing die ik nam. “Hier kan het gevaarlijk worden”, zei Cesar me. “Misschien blijf je best in de auto.” Maar nee, ik moest dit zien, ik moest dit op beeld vastleggen. De angst voor een eventueel gevaar voor mijn leven maakte plaats voor een altruïstisch gevoel dat er iets onrechtvaardig aan het gebeuren was en dat ik de dorpelingen misschien kon helpen met mijn aanwezigheid. Toen ik uit de pick up stapte, dacht ik helemaal niet meer na over mijn veiligheid, maar over de veiligheid van de 65 families van Las Flores. Ik rende naar de brandende huizen toe, trok foto’s van werknemers van de grootgrondbezitter die de huizen afbraken met machete en kettingzaag en in brand staken, terwijl ik hun boze blikken trotseerde. De politie stond op afstand toe te kijken naar het hele gebeuren en slurpte van flesjes frisdrank die de werknemers stonden uit te delen. Toen deze laatsten ook ons wilden trakteerden, weigerden we de frisdrank aan te nemen.

Wanneer ik naar de brandende huizen liep, drong het stilaan tot me door dat ik gehuil hoorde. Ik keek achterom en daar stonden de dorpelingen van op een afstond te kijken naar hun brandende huizen. Ik zag tranen bij mannen, vrouwen en kinderen, hoorde geweeklaag dat door merg en been ging. Ik had moeite om mijn tranen te bedwingen, ook omdat de rook brandde in mijn ogen en ademhaling. Het verdriet dat ik bij deze mensen heb gezien, vergeet ik nooit.

Toen de huizen nog steeds in vuur stonden, bedankte de politiecommissaris de dorpelingen voor hun “vreedzame medewerking”. Welke andere keuze hadden ze? Wat konden 65 families doen tegenover een politie- en legermacht van meer dan 300 manschappen en werknemers van de grootgrondbezitter die bereid waren om geweld te gebruiken? Ze hadden geen andere keuze dan machteloos toe te kijken hoe hun dorp verwoest werd.

De dorpelingen hadden slechts één uur de tijd gekregen om hun huizen leeg te halen en enkele vrouwen liepen nog rond met takken van chiliplanten om toch enkele chilipepers te kunnen redden van het vuur. CONIC kwam hier te laat aan om te kunnen onderhandelen met het openbaar ministerie en kreeg het ontruimingsbevel dus pas nadien onder ogen. Maar ook hier stelde Cesar onregelmatigheden vast. Het ontruimingsbevel vermeldt enkel en alleen de naam van het grootgrondbezit, zonder de gegevens van zijn geografische ligging, terwijl het juist dit laatste is dat een stuk grond identificeert. Volgens het kadastrale plan dat de gemeenschap heeft, hebben de gronden geen wettelijke eigenaar en kunnen ze dus ook door niemand opgeëist worden. De persoon die de ontruiming heeft aangevraagd, staat in de streek bekend als een drugshandelaar, maar is niet de eigenaar van de naburige plantage waartoe de gronden zouden behoren. Gezien de hoge graad van corruptie en de nauwe banden tussen politie, gerecht en drugshandelaren, is de kans groot dat hier geld werd neergelegd om een onwettelijke ontruiming te bekomen.

De kekchifamilies keerden hun dorp de rug toe, laadden twee camions van de grootgrondbezitter vol met hun schamele bezittingen en vertrokken naar naburige gehuchten. Tot op vandaag leven ze nog steeds op straat en hebben ze geen voedselzekerheid: werknemers van de grootgrondbezitter verwoestten nog dezelfde dag van de ontzetting de landbouwgewassen van de inheemse boeren.

Renacimiento, part two

We keerden terug naar Renacimiento, want ondertussen waren er drie uren gepasseerd en zouden de dorpelingen hun bezittingen al opgehaald moeten hebben. Blijkbaar was er een delegatie van de autoriteiten vertrokken naar het dorp om de toestand van de gronden op te nemen en een akte op te stellen voor het overhandigen van de gronden aan de zogenaamde wettelijke eigenaar. In sneltempo wandelden we naar het dorp, waar het openbaar ministerie de laatste hand legde aan de akte. De politiemannen rustten uit in de schaduw van de lege huizen en het bolle hoofd van de politiecommissaris was ondertussen zo rood als een tomaat geworden. Het zweet drupte ook van mijn gezicht, de zon stond pal boven ons in een wolkenvrije hemel.

In een poging me nogmaals te intimideren, vermeldde de akte mijn naam en zou ik mijn handtekening eronder moeten zetten. Cesar en ik verzetten ons hier tegen, maar het openbaar ministerie wou geen letter meer aanpassen. “Anders zouden we uw aanwezigheid niet kunnen verantwoorden, noch het feit dat u foto’s heeft genomen”, vertelde de vertegenwoordigster van het openbaar ministerie me. Ik antwoordde daarop dat de vrijheid van pers, meningsuiting en vereniging vastgelegd is in de Guatemalteekse grondwet en dat haar argument dus absoluut geen argument is. “In uw land kan u misschien wel vrij foto’s nemen”, mompelde een vertegenwoordigster van de politie. “U kent uw eigen grondwet niet”, repliceerde ik daarop. Maar het had geen zin, ze waren vastbesloten om mijn naam in de akte te laten. En dus tekende ik, omdat het volgens Cesar geen kwaad kon. Uiteindelijk is het slechts een akte, waarin ik een handtekening als getuige zet. Het heeft geen juridische gevolgen voor me. Maar ze hadden duidelijk een strategie afgesproken om het me lastig te maken.

“Iedereen moet nu vertrekken, de eigenaar is de laatste die op zijn gronden blijft en die beslist wat ermee gebeurt”, luidde het oordeel van de politiecommissaris, die iedereen aanmaande het dorp te verlaten. Toen we terugwandelden naar de hoofdweg, steeg er achter ons een kleine rookwalm op die steeds groter werd. De zogenaamde wettelijke eigenaar was de huizen in brand aan het steken. “Doorlopen!” schreeuwde de commissaris als de dorpelingen halt hielden om achterom te kijken. Uiteindelijk zouden vijf van de 25 huizen afbranden en keerden de families dezelfde nacht terug naar hun dorp, tot hiertoe zonder problemen.

Overwinning

Toen alle families vertrokken waren, besloten we om iets te gaan eten, want onze magen knorden en de maïstortilla’s gevuld met bonen, die een kind van Renacimiento ons had aangeboden, waren al lang verteerd. Blijkbaar waren we niet de enigen. In de gemeente Chahal zagen we de auto van de grootgrondbezitter van Las Flores terug, naast de auto van de politiecommissaris, geparkeerd voor een restaurant. In het volgende restaurant waar we binnenwandelden, zagen we de grootgrondbezitter van Renacimiento zitten, aan eenzelfde tafel met de politiecommissaris die bevoegd was voor de ontruimingsoperatie van Renacimiento. Een sinistere afsluiting van een woelige ochtend. Zo vierden de zogenaamde wettelijke eigenaren van Renacimiento en Las Flores met de politiecommissarissen hun overwinning. Uiteraard betaalden de eerste de rekening.

Lees hier het artikel dat Mo* publiceerde op zijn website.

Bekijk hier foto’s van de ontruimingen (selecteer onderaan het juiste fotoalbum).

Maya-kalenders en nahuales

2009-06-28T22:21:00.000-07:00

De Maya-kalender is een ingewikkeld kluwen van verschillende tijdsindelingen, alle gebaseerd op de uitgebreide astronomische kennis van de Maya-voorouders. De heilige Maya-kalender of maankalender van 260 dagen bestaat uit 13 maanden van 20 dagen. Elk van deze 20 dagen heeft een specifieke naam, verbonden aan nahuales of energieën die invloed hebben op de mens. Vanaf zijn bevruchting en geboorte heeft iedere persoon nahuales die speciale functies uitoefenen in zijn manier van zijn, denken en handelen.

Naast de heilige kalender hanteren de Maya's ook de zonnekalender. Van 21 op 22 december is de nacht langer dan de dag, wordt de winter ingeleid en wordt volgens de Maya's de zon geboren. Van 21 op 22 maart duurt de nacht even lang als de dag, wordt de lente ingeleid en wordt begonnen met het zaaien van maïs. Van 21 op 22 juni is de dag langer dan de nacht en wordt de zomer ingeleid. Van 21 op 22 september duurt de dag even lang als de nacht en wordt de herfst ingeleid. De zonnekalender duurt in totaal 365,2420 dagen. De Gregoriaanse kalender die wij hanteren telt 365 dagen en wordt om de vier jaar gecorrigeerd met één dag extra, wanneer februari 29 dagen telt in plaats van 28, namelijk een schrikkeljaar.

Daarnaast zijn er nog twee kalenders die verder terug gaan in de tijd en toestaan dat de geschiedenis wordt vastgelegd in een tijdslijn, sinds het jaartal dat de voorvaderen van de Maya's het kalendersysteem uitvonden.

De maankalender en de zonnekalender worden gecombineerd, zodat cycli van 52 jaren ontstaan (365 dagen elk jaar), bestaande uit vier periodes van 13 jaren. De chronologie van de jaren wordt hier ook mee bewaard, zodat het huidige jaar 2009 in onze tijdstelling gelijk is aan het jaar 5125 in de Maya-kalender. Volgens de Maya's herhalen natuurlijke fenomenen zich na iedere cyclus van 52 jaren en worden mensen met dezelfde karakteristieken opnieuw geboren.

Nieuwsgierig naar mijn nahuales, ben ik ben te rade gegaan bij de Maya-priester van CONIC. Ik schrok me bijna dood toen hij vertelde dat de nahual van mijn geboorte 'Keme' is... ofwel de dood. Hij wist me echter direct gerust te stellen door te verduidelijken dat de dood ook staat voor rust en kalmte, voor het onderscheiden van het goede en het kwade, de dag en de nacht. De dood is het enige zekere en veilige: we worden allen geboren en zullen allen sterven op een dag. Voor de Maya's was de dood een begunstigde energie. Volgens de priester heb ik geen schrik om 's nachts buiten te komen en word ik aangetrokken door water. Ik kan energie overbrengen maar ook onttrekken aan andere mensen. Mijn beschermingsdier is de uil. Ik heb tevens een nahual voor mijn bevruchtingsdag (Tijax) en mijn toekomst (Ix), maar de belangrijkste is die van mijn geboortedag.

Positieve eigenschappen: intelligent, organisator, respectvol, commercieel, krachtig, geneesheer, psycholoog, verantwoordelijk, durf, volhardend, kunnen beheersen, geluk in de liefde, onzichtbare krachten, aanleg voor het werk en de kunsten.

Negatieve eigenschappen: criticus, gewelddadig, slecht, driftig, crimineel, wraaklust, neiging tot zelfmoord, geminacht door anderen, onhandig in bekendmaking, dubbele energie, verliezen van kracht of energie.

Om eerlijk te zijn herken ik me in verschillende van bovenstaande eigenschappen, meer in de positieve dan de negatieve, maar dat is dan ook een teken dat ik mijn negatieve krachten onder controle heb. En als ik naar het verleden kijk, ben ik wel eens een keer gewelddadig geweest - ik herinner me nog goed die ene keer dat ik als kind blindelings op mijn broer sloeg - en heb ik wel eens een speelgoedje gestolen. De neiging tot zelfmoord heb ik niet, maar wel een neiging tot piekeren en ik heb moeite met keuzes maken. Ik houd enorm van kalmte en kan ervan genieten om af en toe voluit te luieren.

Volgens de priester droom ik ook veel - min of meer waar - en ben ik een periode lang ziek geweest. Dat laatste klopt, want in Senegal heb ik veel gezondheidsproblemen gehad.

Wil je zelf je nahual berekenen en zijn betekenis te weten komen? Neem dan een kijkje hier (in het Spaans).

Een nachtje op stap

2009-06-28T20:26:00.000-07:00

Wisten jullie dat:

'Agua' geen mineraalwater is, maar frisdrank.
'Agua pura' mineraalwater is en 'agua mineral' spuitwater.
'Refresco' vers gemaakt fruitsap is.
'Chela' een koosnaampje is voor bier. Waarschijnlijk omdat het bier blank is en iedere blanke buitenlander hetzelfde koosnaampje krijgt.
Na een aantal pintjes, mojitos of 'tragos' (borrels) rum je geconfronteerd wordt met het helikoptersyndroom: alles draait en duizelt. Met andere woorden, je bent zat. 'Helicóptero' wordt dat fenomeen hier genoemd.
Influenza of het griepvirus H1N1 ook wel 'gripe eché uno' wordt genoemd, een verbastering van 'ache uno' ofwel 'H1'. 'Eché uno' betekent zoveel als "ik heb er een achterover geslagen", verwijzend naar een borrel alcohol.

Het leven zoals het is na drie maanden in Guatemala

2009-06-24T14:23:00.000-07:00

Visum

Vorige week heb ik een bezoek gebracht aan het ministerie van Migratie. Ik ben namelijk al 90 dagen in Guatemala - de tijd vliegt - en mijn visum verviel. Ik kwam gewapend met de nodige kopies, mijn paspoort, mijn kredietkaart en zo'n 120 Quetzales (12 euro) iets voor 8u aan bij het ministerie. De veiligheidsagent keek eens goed op de klok en zei dat het nog geen 8u was. Het was welgeteld 7u57. Stipt om 8u zou ik naar binnen mogen. Zo'n stiptheid ben ik nog nergens tegen gekomen in Guatemala. In tegendeel, "la hora chapina" (het Guatemalteekse uur) varieert van 15 minuten tot meer dan een uur te laat. Zo gebeurde het ook met de persoon die een fotokopie van mijn paspoort moest nemen - ze hadden me niet gezegd dat ik twee kopies moest meenemen - en nog niet was aangekomen. En het intern systeem van het ministerie liet het ook even afweten. Maar alles bij elkaar genomen verliep de procedure zeer vlot en kreeg ik na twee dagen al mijn paspoort terug met een nieuw toeristenvisum voor 90 dagen.

Regen en nog eens regen

Na de zonneschijn... komt de regen! Na een aantal hete weken, waarbij je 's middags het zweet van je gezicht kon wrijven als je je kop buiten stak, brak er vorige week een koude periode aan, met elke dag buien. Uiteindelijk heb ik dan toch een paraplu gekocht, omdat mijn gastfamilie beweert dat er geen uitweg meer is en dat ik anders kletsnat zou worden, maar de buien duren hier meestal vrij kort zodat het gewoon een kwestie is van wachten tot de bui overwaait. Maar voor 1,5 euro ga ik het ook niet laten, je weet nooit... De verkoper straalde en wilde dat ik ineens een tweede paraplu kocht.

Swimming in the water

De regen weerhoudt me niet om wekelijks in het zwembad te springen van een sportclub, niet zo ver van het werk. Via een kennis van mijn gastfamilie ben ik in juni lid geworden - je kan enkel op aanbeveling van twee andere leden lid worden - en kan ik zoveel als ik wil de sportclub bezoeken. Mijn streefdoel is twee keer per week en dat heb ik tot hiertoe altijd gehaald, ondanks de koude en regen - het zwembad is in open lucht. In slechte weersomstandigheden kijk ik vooral uit naar de sauna na mijn zweminspanningen, die zoveel deugd doet. Momenteel word ik nog 'gekeurd' door de andere leden en hangt mijn inschrijvingsformulier in de inkomhal, zodat iedereen kan zien en lezen wie ik ben en wat ik doe. Had ik dat geweten, dan had ik er een betere foto van mezelf opgekleefd... Met deze procedure willen ze nagaan of ik geen problemen heb met andere leden. De kans is klein als buitenlandse die hier nauwelijks mensen kent, laat staan vijanden heeft.

Bossa nova

Amadeo heeft me voorgesteld aan een collega van het ministerie van Cultuur, Manuel, en volgens onze nahuals (Maya-kenteken, vergelijkbaar met iemands sterrenbeeld) zouden we goed met elkaar moeten opschieten. En dat is ook zo. Manuel speelt zelf een beetje gitaar en zingt in zijn Maya-taal, Quiché, hij houdt van optredens en zet graag een stapje in de wereld. We zijn direct naar een aantal optredens geweest, onder andere in Trovajazz en Café Leon. We zijn ook een dagje naar Palín geweest, een uurtje rijden van de hoofdstad. En we denken aan een muzikaal project, maar hebben nog niet kunnen samenspelen. Ondertussen rust Amadeo wat uit, want mijn vraag naar optredens en nachtelijke uitstapjes wogen financieel zwaar op hem. Hij woont in de hoofdstad, maar in één van de buitenwijken en heeft drie keer meer taxikosten dan ik als we uitgaan.

En om me vooral niet te vervelen en mijn gitaar meer vast te nemen, volg ik sinds twee weken les in een private muziekacademie vlakbij huis. Er heerst een familiale sfeer en de academie telt zo'n 30 leerlingen. De directeur heeft zijn eigen droom: arme Guatemalteken in zijn school gratis les laten volgen. Vorig jaar gaf hij uit eigen zak beurzen aan een tiental arme kinderen, maar door de economische crisis kan hij nu nog maar een aantal leerlingen deze kans geven, met pijn in het hart. Mijn gitaarleerkracht is een jonge knaap van 22 jaar, die momenteel klassieke gitaar studeert aan de universiteit. Maar hij heeft een goede theoretische basis en leert me toonladders en bossa nova aan. Iedere zaterdagochtend van 9u tot 10u zit ik in de les, met twee nonchalante jongens.

Parasieten en influenza

Na mijn terreinbezoek aan Huehuetenango, sukkelde ik met diarree die kwam en weer weg ging. Het zal wel aan het eten liggen, dacht ik, en ik bande chilipepers en koffie uit mijn eetpatroon en at vooral rijst en bananen. Maar het hielp niet echt en soms plooide ik dubbel van de darmkrampen. Na drie weken besloot ik dan om toch maar langs het laboratorium te gaan. En wat bleek? Ik had een parasiet te gast in mijn darmen. Na een medische behandeling van één week, ben ik weer volop de oude, met weer een aantal kilo's minder aan gewicht. Maar mij hoor je niet klagen, het zijn vooral mijn Afrikaanse kilo’s die ik kwijtspeel.

Ondertussen rukt de varkensgriep of influenza hier ook verder op, maar het aantal gevallen blijft beperkt. Momenteel zit Guatemala al aan meer dan 200 zieken. Elke dag ontvangen de ziekenhuizen mensen met griepsymptomen, want door het regenseizoen is de griepperiode aangebroken. De meeste Guatemalteken blijven er rustig bij, zoals ik, maar ik was meer dan ooit mijn handen na begroetingen en busritten.

The office

Op het werk loopt het steeds vlotter en vlotter. Mijn coach heeft meer vertrouwen in me en stuurde me gisteren zelfs alleen naar een vergadering van UASP, de unie van vakbonds- en volksactie (Unión de Acción Syndical y Popular), om CONIC te vertegenwoordigen. Na de eerste verkennende maanden, ben ik begonnen met mijn voornaamste taak: een website uit de grond stampen. Ik ben volop aan het ontwerp bezig en wacht op de definitieve goedkeuring van de structuur van de website, zodat ik informatie kan beginnen sprokkelen voor de teksten.

De gevederde slang en de marimba (video)

2009-06-22T17:29:00.000-07:00

De marimba is het nationale instrument van Guatemala en neemt dan ook een belangrijke plaats in in het culturele en muzikale erfgoed van het land. Bij feestgelegenheden wordt steevast een marimba tevoorschijn gehaald. Maar het is geen klein instrument en wordt bespeeld door verschillende muzikanten. Bekijk bovenstaande video om een idee te krijgen van de marimbamuziek in Guatemala.

Een belangrijk aspect van de Guatemalteekse cultuur is het Maya-erfgoed, dat nog steeds zichtbaar is door traditionele kledij en ceremonies. Het Ballet Moderno y Folklórico van Guatemala integreert aspecten van deze Maya-cultuur in zijn dansen. Bovenstaande video toont een choreografie van Amadeo, waarin de Maya-god Gucumatz wordt uitgebeeld door een gevederde slang.

Trovajazz (video)

2009-06-22T17:08:00.000-07:00

Na drie maanden heb ik eindelijk Trovajazz bezocht, een bar in de uitgaansbuurt van Guatemala City - Zona 4 Grados Norte - waar regelmatig live optredens plaatsvinden. Het is een gezellige bar met familiale sfeer, gerunt door trovagitarist Rony Hernández. Op de video zien en horen jullie hem aan het werk. Hij treedt iedere donderdag en zaterdag gratis op in Trovajazz.

Naast Trovajazz zijn er ook nog andere gezellige plaatsen, zoals een aantal koffiehuizen in het historische centrum - Zona 1 - waar ze overheerlijke koffie en gebak verkopen - wat anders dan de waterige koffieoplossing die de meeste Guatemalteken drinken. Een toffe uitgaansplek is Cien Puertas, een steegje achter het centrale plein dat overvol loopt tijdens de weekends. Het steegje telt verschillende kleine cafés die met elkaar wedijveren en bier- en andere alcoholpromoties aanbieden. Af en toe vinden er ook optredens plaats. Het valt op hoeveel buitenlanders deze hype plek bezoeken! Eén van hen ben ik overlaatst nog tegengekomen, hij toonde zijn circustruukjes aan de private universiteit vlakbij waar ik woon. Je vraagt je af waarom ze om geld bedelen, het toppunt van omgekeerde ontwikkelingssamenwerking. Ik ben ook een keer een Amerikaanse bedelaar tegengekomen in de bus, zijn accent was duidelijk herkenbaar, maar hij zag er slecht uit, gekleed in vodden en zijn haar kleefde van de vuiligheid. Niet alleen Guatemalteken bedelen in dit ontwikkelingsland...

De opmars van influenza en lang leve het rookverbod

2009-06-11T08:56:00.000-07:00

Vandaag zijn er al 74 gevallen van influenza gekend in Guatemala. Een 12-jarig jongetje besmet met influenza maar ook met een nieraandoening is het eerste overlijden. Mondmaskers domineren nog niet het straatbeeld - om eerlijk te zijn, ik heb er nog geen enkel gezien - maar worden wel volop gebruikt in ziekenhuizen en sommige scholen. Omdat verschillende kinderen met influenza hun klasgenootjes hebben besmet, heeft de overheid beslist om de klassen een week vroeger op te schorten dan gepland. Daarna genieten de leerlingen van hun halfjaarlijkse schoolvakantie, de dochter van mijn gastfamilie staat al te popelen om met me naar zee te gaan.

Wat ook nauwelijks het straatbeeld domineert, zijn sigaretten. Geloof het of niet, maar hier geld een rookverbod in kantoren, openbare plaatsen, restaurants en cafés. De Guatemalteken hebben meer ballen aan hun lijf dan de Belgische regering, die er maar niet in slaagt een algemeen rookverbod in cafés uit te vaardigen. Om dan te zeggen dat je hier zuivere lucht inademt, is ook niet het geval, vooral niet in de hoofdstad. De mondmaskers die gedragen worden door politiemannen die het verkeer regelen, zien pikzwart. Krakkemikkige auto’s en bussen stoten enorm vervuilde uitlaatgassen uit, ik vraag me af hoeveel levensjaren ik verlies als ik een kwartier op de bus moet wachten te midden van zwarte rookwalmen.

Maya-ceremonie Waxaq'ib Batz' in beeld (video)

2009-06-10T11:21:00.000-07:00

Het ABC van Guatemala

2009-06-07T12:34:00.000-07:00

Álvaro Colom: de huidige president van Guatemala behoort tot de centrumrechtse partij Unidad Nacional de la Esperanza (UNE). Veel hoop heeft hij gecreëerd, maar de daden blijven uit. "Beter een centrumrechtse regering dan een rechtse," meent echter CONIC. Meer dan de helft van de Guatemalteekse bevolking leeft op het platteland en is van Maya-afkomst, maar slaagt er niet in eensgezind naar de verkiezingen te stappen. Toen Rigoberta Menchú, Maya-voorvechtster voor de mensenrechten en winnares van de Nobelprijs in 1992, in 2007 een gooi deed naar het presidentschap, kreeg ze vooral kritiek vanuit de inheemse gemeenschap.

A la chingada, a la púchica, a la grande, a la gran chucho…: zo drukken Guatemalteken hun verbazing uit. Zoiets als 'oh-mijn-god' of 'godverdomme'. Vooral op honden (chucho) hebben ze het gemunt.

Berger, Oscar: de vorige Guatemalteekse president en een verre afstammeling van een mislukt koloniaal experiment van de Belgische koning Leopold I. Rond 1841 meerden aan de Caribische kust van Guatemala de eerste schepen aan met Belgen die hier zouden komen koloniseren en een haven uitbouwen. De meeste kolonisten waren land- en werkloos. Europa kampte met een economische crisis en het was een strategische zet van het koningshuis om zich met deze buitenlandse expeditie naar Santo Tomas te verlossen van het "gespuis" in het overbevolkte België. Door het ruwe klimaat en de hardnekkige ziekten belandden velen van hen echter vlug op het kerkhof. Zij die het experiment wel overleefden, groeiden uit tot voorname grootgrondbezitters en zakenlui, zoals Oscar Berger die het tot president schopte in 2003. Momenteel is hij ereconsul van België in Guatemala. Als CONIC ten tijde van Berger een manifestatie organiseerde, stuurde de president gegarandeerd een grote eenheid politie en militairen op hen af. De spanning was te snijden. Ten tijde van Álvaro Colom gaat het er veel relaxer aan toe. De sluipschutters zitten nog altijd op de daken, maar de politie maakt elegant de weg autovrij voor de betogende massa.

Cañonera: projector oftewel kanon-dat-projectie-uitspuwt. Hoe kan je anders deze Guatemalteekse woordverbastering interpreteren?

Cerote: favoriet Guatemalteeks scheldwoord. Betekent 'klote' of 'klootzak'.

Chucho: hond. In Guatemala gebruikt men nauwelijks het Spaanse woord 'perro'. Wordt ook gebruikt als scheldwoord.

Chapín: synoniem voor Guatemalteek. Verwijst naar de schoenen die de inwoners van Guatemala eeuwen geleden droegen en waarmee ze gemakkelijk herkend werden in het buitenland. De schoenen worden al lang niet meer gedragen, maar Guatemalteken blijven chapines.

Chunche: alles wat je geen naam kan geven of waar je niet direct op kan komen. Met andere woorden: 'ding'.

Chupar: betekent letterlijk 'zuigen'. Het kan gaan om een lolly of mango, maar wordt in de volksmond het meest gebruikt voor 'alcohol drinken'. Men gaat er dan vanuit dat je aan de bierfles zuigt, zoals kleine kinderen aan hun melkfles zuigen. 'Chupar' heeft ook een - zeer voor de hand liggende - seksueel getinte betekenis, zij die deze niet kunnen raden, mogen me altijd een bericht sturen…

Coche: geen auto zoals in de meeste Spaanstalige landen, maar een varken. En Guatemalteken kunnen soms drinken als varkens. Dat is een lokale uitdrukking, geen persoonlijke impressie - hoewel gezegd moet worden dat sommige Guatemalteken zich strontzat drinken.

Compañero (m) of compañera (v): vaak afgekort als 'compa'. Betekent zowel strijdmakker als collega als vriend.

Como no: betekent niet nee, maar 'ja'.

Don (m) of doña (v): respectvolle aansprekingsvorm, wordt vooral gebruikt bij oudere mensen of oversten. Wordt meestal gevolgd door de voornaam. Mijn coach heet 'don Juan' en de grote baas van CONIC heet 'don Pedro'.

El Salvadoraans ondergoed: bloemetjes in alle kleuren, maar stevig materiaal, volgens mijn Guatemalteekse zus van 13 jaar. Ik ben content van mijn aankoop!

Frapucchino: heerlijke koude cappuchino, die gemixt wordt met ijsblokjes en opgediend met een vleugje room en caramel. Mijn favoriet!

Gallo: het beste bier van Guatemala, toch volgens mijn smaakpupillen. Met zijn 5% is het ook het sterkste bier van dit land. Het logo van dit bier is een haan - 'gallo' in het Spaans. De brouwerij bezit verschillende andere bieren en frisdranken en bevindt zich op wandelafstand van waar ik woon. Ze fleuren de wijk op met een mooie blauwe kerk - wie daar wil huwen moet veel geld hebben en een jaar op een wachtlijst staan - en hebben ook een eigen sportcomplex, enkel voor hun werknemers.

Gringo: roepnaam voor een Noord-Amerikaan die over 't algemeen gebruikt wordt bij het zien van eender welke blanke, inclusief ikzelf. Het woord zou afgeleid zijn van "Green(s) go (home)!", wat lokale inwoners riepen naar Noord-Amerikaanse soldaten - in groene uniformen - ten tijde van hun militaire operaties in Zuid-Amerika. Het toeristische stadje Panajachel wordt 'Gringotenango' genoemd door de grote aanwezigheid van blanken. Men spreekt me ook wel aan als 'cancha', hetgeen blond betekent. Ja mensen, hier heb ik blond haar! Ikzelf vind mijn haar meer bruin dan blond…

Guate, Huehue, Reu, Xela…: allemaal afkortingen van plaatsnamen, respectievelijk Guatemala, Huehuetenango, Retalhuleu en Quetzaltenango. En zo zijn er nog veel meer.

Justa: zo word ik hier wel eens genoemd, want velen begrijpen niet dat mijn naam geen vertaling of betekenis heeft in het Spaans. Dan moet het Justa zijn, redeneren ze, wat 'rechtvaardig' betekent.

Maquila: Aziatische bedrijven die Guatemalteken aan een hongerloon en in erbarmelijke werkomstandigheden kleding laten fabriceren. De werknemers zijn vooral vrouwen, die dagen van 12 tot 16 uren werken. De overheid voorziet een voordelig juridisch en fiscaal regime om maquila's naar Guatemala te lokken en het hen zo gemakkelijk mogelijk te maken. Ik moet kokhalzen iedere keer als ik gesloten poorten met een Chinese naam en privébewakers passeer. Telkens vraag ik me af welke tragedies zich aan de andere kant van die poorten afspelen. De Aziaten, die veel geld verdienen aan deze uitbuiting, wonen in chique residenties, barbecueën elke avond en spelen pingpong.

Mojado: een Guatemalteek of andere latino die illegaal de grens oversteekt naar de Verenigde Staten. Omdat velen daarbij een rivier moeten oversteken en nat de Amerikaanse grens bereiken, worden ze in de volksmond 'mojado' genoemd (Spaans voor 'nat').

Pandilla of mara: een bende van jonge criminelen, zo zijn er verschillende die Guatemala en andere Latijns-Amerikaanse landen teisteren. In Guatemala doet het probleem zich vooral voor in de hoofdstad, hoewel verschillende andere steden er ook onder te lijden hebben. Ze plegen moorden, handelen in drugs en wapens, persen buschauffeurs, handelaars en inwoners af. Onlangs werd één van de meest gevreesde bendeleden opgepakt: Smiley, een 21-jarige vol tatoeages op zijn voorhoofd en bovenlichaam. Hij zou verantwoordelijk zijn voor vele vermoorde buschauffeurs. Maar hij is slechts een schakel in een uitgebreid radarwerk. Corruptie binnen de overheid, de politie en het leger verhinderen dat de criminaliteit en jeugdbendes effectief worden aangepakt.

Pisto, plata, dinero: veel synoniemen voor een begeerd goed: geld.

Pués sí of sí pués: een favoriet ja-antwoord van de Guatemalteken, letterlijk vertaald als 'wel ja'.

Shuco: verbastering van het woord 'sucio', hetgeen 'vuil' betekent. Zo noemt men ook de hotdogs die op straat verkocht worden door ambulante verkopers. Omdat ze niet altijd hygiënisch klaar gemaakt worden…

Seño: afkorting van señorita, letterlijk vertaald als 'juffrouw'. Zo word ik altijd aangesproken…

Tshutshu: hetzelfde als 'pssssst' in Senegal, behalve dat dit laatste in Guatemala gebruikt wordt om honden te roepen en dus een belediging is als je daarmee mensen hun aandacht probeert te trekken. Wil je een kranten- of fruitverkoper of taxichauffeur roepen, gebruik dan 'tshutshu'. Succes gegarandeerd!

Tigo: een gsm-operator die in Latijns-Amerika een fantastisch marketingvoordeel heeft. "Llamando con Tigo," luidt hun slogan - "bellen met Tigo" of letterlijk vertaald "bellen met jou". In Senegal bestaat Tigo ook, maar daar gaat deze slogan niet op.

Toech: sauna in de hooglanden van Guatemala waarin je je ook wast. In sommige dorpen is het een zeer klein huisje/kruipkot, waarin je op houten planken zit of ligt, met al dan niet een brandend houtvuur. Als je dan ook nog eens 1m85 meet zoals ik, dan levert dat vrij ingewikkelde wasbeurten op!

Tortilla: kleine pannenkoekjes van maïsdeeg die het basisvoedsel vormen van alle Guatemalteken en vele andere latino's. Elke ochtend staan de vrouwen voor zonsopgang op om tortilla's te maken voor heel de familie. Tortilla's maken heet 'tortillar' en het is niet gemakkelijk. In razendsnel tempo pletten de vrouwen de deegbollen in hun handen tot een pannenkoekje door heen en weer te klappen. Tortilla's worden opgediend bij iedere schotel en vormen samen met bonen en koffie de belangrijkste voedingsbron op het platteland.

Usted: letterlijk vertaald als 'u' en de meest gangbare aanspreekvorm, zelfs tussen ouders en hun kinderen. Nadien volgt 'tú' (jij) en het meest informele is 'vos' (jij).

Verdad: het favoriete stopwoord van menig Guatemalteek, letterlijk vertaald als 'waar' (van waarheid). Bij vlugge sprekers klinkt dat als 'va'.

Zompopo: een soort grote mier met vleugels die één keer per jaar met duizenden uit de lucht valt, bij het aanbreken van het regenseizoen. Oud en jong amuseren zich om de beestjes te vangen, want ze zijn een lekkernij. Gebakken in olie en met een goede portie zout, ontdaan van hun vleugels en soms ook van hun hoofdje, smaken de zompopo's overheerlijk. Ik spreek uit ervaring.

Manifestatie Internationale Arbeidsdag 1 mei (video)

2009-05-27T08:28:00.000-07:00

Deze videoreportage kwam tot stand dankzij Vía Campesina, een platform van boerenorganisaties dat actief is in heel de wereld. De video toont beelden van de manifestatie op 1 mei 2009. Op één bepaalde foto verschijn ik. Zoek Josti! Hint: 't is nogal in 't begin, let op de spandoeken van CONIC.

Ontruiming inheemse gemeenschappen (video)

2009-05-25T09:29:00.000-07:00

Deze videoreportage van Rights Action toont de ontruiming van enkele gemeenschappen van El Estor, in januari 2007. De gemeenschappen worden bijgestaan door CONIC, die strijdt voor hun rechten. Het toont een van de problematieken waar inheemse gemeenschappen in Guatemala voortdurend mee geconfronteerd worden. Van de 519 gemeenschappen die CONIC begeleidt, werden er in 2008 14 ontruimd en begin 2009 al 3. Met als resultaat 3 gewonden, 46 gevangenen en 33 aanhoudingsbevelen. De redenen waarom gemeenschappen verjaagd worden, zijn vooral te wijten aan de mijnbouw, maar soms moeten ze ook wijken voor beschermde milieugebieden.

De video die president Colom beschuldigt van moord

2009-05-24T22:10:00.000-07:00

"De rijken protesteren tegen de president van Guatemala. Dat ze leren protesteren is een goede zaak, we zien ze anders nooit op straat manifesteren," aldus Pedro Esquina, algemene coördinator van CONIC. De reden dat de rijken de straten inpalmden vorige week, is dat één van hen, advocaat Rodrigo Rosenberg, op 10 mei vermoord werd, toen hij vlakbij zijn huis in de residentiële zone 14 een fietsuitstapje maakte. De moord op zich lokte niet zoveel commotie uit - elke dag worden er gemiddeld 17 mensen vermoord in Guatemala - wel de video die achteraf werd uitgebracht en die Rosenberg een aantal dagen voor zijn dood had opgenomen. In de video stelt hij de president en zijn echtgenote verantwoordelijk voor zijn dood. "Als u deze video bekijkt, wil dit zeggen dat ik vermoord ben," opent de advocaat zijn videoboodschap.

Witwas- en drugshandelpraktijken

Naast het presidentiële koppel Álvaro Colom en Sandra Torres, beschuldigt Rosenberg nog een hele resem mensen uit de entourage van de president, waaronder zijn secretaris Gustavo Alejos, de bedrijfsleiders van Banco Rural (BANRURAL) en de commerciële gerant van de Federatie van Koffiecoöperatieven (FEDECOCAGUA). Rosenberg was advocaat van de industriële topman Khalil Musa die op 14 april vermoord werd met zijn dochter en hij onderzocht de oorzaken van deze moord. Zo stootte Rosenberg, aldus volgens zijn videoverklaring, op witwas- en drugshandelpraktijken binnen BANRURAL. Musa, die lid was van de raad van bestuur van BANRURAL op vraag van de president, ontdekte deze praktijken en weigerde ze in de doofpot te steken. De bank bezit miljoenen overheidsgeld van de sociale programma's van Sandra Torres. Dit Fonds van Sociale Cohesie gaat met veel geld van andere ministeries lopen en meer en meer geruchten doen de ronde dat het geld dient om de electorale campagne van de presidentsvrouw te financieren, die zich kandidaat wil stellen voor de volgende presidentsverkiezingen. Met sociale projecten tracht ze de harten van de arme inwoners van Guatemala te veroveren.

Staatsgreep uit rechtse hoek?

De video veroorzaakte veel commotie in het land. Manifestanten tegen en voor Colom vulden vreedzaam de straten van de hoofdstad. Voorstanders van Colom verwijzen naar de rechtse achtergrond van Rosenberg en spreken van een poging tot staatsgreep. Rosenberg was namelijk de advocaat van rijke bedrijfsleiders, die Colom maar al te graag van de macht willen verdrijven. Centrumrechts vormt voor de rechtse partijen een linkse dreiging. Bovendien zijn de personen die de video opnamen en verspreidden gekende mensen in het rechtse milieu. De vraag is daarom of de video een complot is van rechtse rakkers om Colom van de troon te stoten.

Aan de andere kant overtuigde Colom heel Guatemala van zijn sterke achterban. Maar de massa was vooral een façade van georkestreerde mobilisaties en subtiele bedreigingen. Duizenden bussen vertrokken naar de departementen om tienduizenden sympathisanten naar de hoofdstad te halen. Ze kregen een gratis rit en een lunchpakket, op kosten van Colom (lees: de overheid). Vele boeren gingen gedwee mee betogen uit vrees dat ze dit jaar geen meststoffen zouden krijgen van de regering. Zo participeerden verschillende gemeenschappen van CONIC aan de optocht op zondag 17 mei. De meeste functionarissen kregen te horen dat ze hun job zouden verliezen als ze niet gingen manifesteren. Zo verging het Rosario, de moeder van mijn gastfamilie, die voor het kadaster werkt en die uit vrees voor ontslag mee betoogde op 17 mei, ten voordele van Colom.

De week nadien zouden er nog verschillende manifestaties plaatsvinden, onder andere van het lerarenkorps. Maar zij namen een meer neutrale houding aan, een houding van gerechtigheid met respect voor de gevestigde democratie. Deze houding neemt ook CONIC aan: "Wij willen geen staatsgreep. We hebben liever een centrumrechtse dan rechtse regering. De grondwet en institutionele orde moeten gerespecteerd worden terwijl het CICIG zijn werk doet." De Internationale Commissie tegen de Straffeloosheid (CICIG) onderzoekt op vraag van de overheid momenteel de zaak, samen met het Openbaar Ministerie.

Bekijk de video hier.

Het verhaal van de laptop en de onbestaande website

2009-05-22T21:06:00.000-07:00

Er was eens een laptop. Klein en fijn, een lichtgewicht naar laptopnormen. En daarom ook zo begeerd. Door Juancito althans. Zo'n knap blinkend model, alles in compacte vorm en met weinig geheugen. Ze had ook weinig opslagcapaciteit. Maar schoonheid domineert toch boven alles? En handig, ze kon zo mee in de zak van Juancito. Geen enkele Guatemalteekse dief die daarom verleid zou worden bij het zien van laptopzakken. Ah nee, deze schoonheid verdween in het simpele schoudertasje van Juancito.

De eerste dag lag ze te wachten op Josti. Juancito had haar klaar gelegd op het bureau waar Josti een jaar lang zou zwoegen en zweten ten voordele van CONIC en Broederlijk Delen. Maar Josti kreeg een hoop documenten van Juancito en besloot om deze eerst door te nemen. Bovendien had ze een discussie met Juancito over de laptop. Juancito zei dat Josti de laptop mocht gebruiken en mee kon nemen naar de gemeenschappen, maar dat ze niet echt geschikt was voor het ontwikkelen van de website van CONIC. En dus vroeg Josti of er een andere, grotere laptop voorzien was. Juancito wist van niets.

Een aantal dagen later, hadden Juancito en Josti een gesprek met de coördinator van CONIC en de vertegenwoordigster van Broederlijk Delen in Guatemala. Het bleek dat Juancito niet aan de verleiding had weerstaan en de laptop had gekocht met het budget dat Broederlijk Delen had voorzien voor de aankoop van een computer voor Josti. Maar Juancito had niemand om raad gevraagd. Hij had stante pede een mooie laptop gekocht, de nieuwste miss in computerland. Dat de inhoud weinig voorstelde, had hij erbij genomen. Het was 'm om de schoonheid en compactheid te doen. Hij zou de laptop goed kunnen gebruiken. Maar toen kwam er een vrijwilligster van Broederlijk Delen. En zij had een andere soort computer nodig, een computer met meer geheugen en opslagcapaciteit. En waar was het geld? Oeps, dacht Juancito, dat geld was dus niet voor mij.

En miss laptop? Die verdween in de zak van Juancito en Josti zag haar nooit meer terug. Ondertussen ligt er een grotere laptop op het bureau van Josti. De boekhouder van CONIC heeft alsnog een computer voor haar gekocht, met geld van CONIC. Zodat ze tenminste niet met haar vingers moet draaien en aan het werk kan.

Maar de misverstanden zijn nog niet de wereld uit. Vorige week voelde Josti nattigheid en vroeg ze in hoeverre de website grafisch al ontwikkeld is. Er is geen website, vertelde Juancito. Na wat doorvragen bleek dat de website van internet is gehaald omdat de rekeningen niet meer betaald werden. Je moet een nieuwe website maken, zei Juancito. Hoe, vroeg Josti, ik ben geen webdesigner, ik ben hier om de website informatief op te bouwen. Juancito keek haar met grote ogen aan. Je verrast me, doorbrak hij de stilte, we zullen zien of er geld is voor het betalen van een webdesigner. En de internetruimte… en de domeinnaam, voegde Josti er aan toe. Ze zuchtte. Hoeveel misverstanden nog te gaan, vroeg ze zich af.

Als 'mojada' de grens over

2009-05-16T14:50:00.000-07:00

Ik zit ondertussen al twee maanden in Guatemala en heb drie terreinbezoeken achter de rug. Een hele beproeving voor mijn gezondheid - ik ben al vijf kilo afgevallen - maar enorm interessant. Bij mijn laatste terreinbezoek in Huehuetenango, zo'n zes uren rijden van Guatemala City, zat ik in de verste noordwestelijke uithoek van Guatemala. In een bergdorp waar schapen met een dikke pels worden rondgeleid door vrouwen, een eeuwige mist hangt, regen en kou door de huid gaat en mannen met leren jassen rondlopen. Het enige dat men in de bergen rond Huehue kan kweken, zijn aardappelen. Toen ik bijna flauw viel van de honger - het was al 17u en het laatste wat ik had gegeten was een zakje Tortrix (nachochips die bekender zijn dan Lays hier) om 12u, na ontbeten te hebben om 5u30 's ochtends vooraleer op de bus te springen naar Huehue - smaakten de lokale frieten heerlijk, net zoals de geïmporteerde soep met spaghettislierten. Toen ik nadien nog zo'n twee uren in een hobbelige bus zat, beklaagde ik me de frieten en soep, die tot in mijn keel bleven hangen en net niet naar buiten spoten.

De bijeenkomst van CONIC in het bergdorp Chanchocal was noodzakelijk om een aantal misverstanden uit de wereld te helpen. Een medewerker van CONIC had hen ten tijde van de regering van de voorgaande president Oscar Berger verteld dat CONIC 70 miljoen Quetzales zou ontvangen van Berger om de boeren aan gronden te helpen. Wat de medewerker niet goed heeft uitgelegd of Chanchocal niet begrepen heeft, is dat dit geld gedeeld moest worden met andere boerenorganisaties en dat het zou uitgegeven worden via projecten en instanties van de overheid, zoals het Fondo de Tierra, dat gronden aankoopt, en het Secretaría de Asuntos Agrarias, dat grondenconflicten tracht op te lossen. De boeren van Chanchocal bewerken grond die eigendom is van de gemeente, maar de huidige burgemeester wil hen deze gronden verkopen zodat ze een individuele eigendomstitel verwerven. CONIC heeft hun dossier aangekaart bij het Secretaría de Asuntos Agrarias, die de boeren momenteel begeleid in het verwerven van een eigendomstitel. Ze ontvangen geen financiële steun voor de aankoop van de gronden, vermits ze al geholpen worden met hun eigendomstitels. De gemeenschap van Chanchocal ging ervan uit dat CONIC 70 miljoen Quetzales rijker was en dus geld genoeg had om hen te helpen met de aankoop van de gronden. "CONIC is geen institutie, maar een organisatie die lobbyt en coördineert met overheidsinstanties en de organisatie van de boeren op lokaal vlak stimuleert," verduidelijkte Rigoberto Monteros van CONIC aan de boeren van Chanchocal.

We verlieten Chanchocal in de gietende regen en dichte mist richting Huehuetenango. Ik nam een hete douche om de koude van me af te schudden. Na vier uren geslapen te hebben, vertrokken we om 3u 's ochtends in een chicken bus naar Barillas, een rit van negen uren over bergpassen, waar we een pick up namen naar Flor Santa Domingo, een gemeenschap vlakbij de Mexicaanse grens. De pick up was volgeladen met marktproducten en kippen, die nauwelijks de helse rit zouden overleven. En zo'n tien mensen op elkaar gepropt, die heen en weer werden geslingerd door de hobbelige weg. Ik hield er claustrofobie en meer dan één blauwe plek aan over. Eén van de passagiers dronk drie blikken bier op tijdens de rit en begon op het einde tegen me te lallen, ik hechte er geen aandacht aan. Ik verschoot wel toen kinderen langs de weg, nauwelijks ouder dan 10 jaar, me "Hellow, baby!" nariepen. Waar zouden ze dat geleerd hebben?!

Na een pijnlijke rit van vier uren, bereikten we de gemeenschap van Flor Santa Domingo. De junta directiva, het bestuur van de gemeenschap, was nergens te bespeuren en dus besloten we om alvast de aangrenzende gemeenschap van Sinlak te bezoeken. Daar vonden we de voorzitter in zatte toestand. Hij sprak dreigende taal over Flor Santa Domingo. "Ze willen de rivier op ons grondgebied afpakken, terwijl zij al vijf bronnen op hun grondgebied hebben. Als het nodig is, zal er bloed vloeien!" lalde de president. De omringende menigte ging met hem akkoord. Beide gemeenschappen zitten in een legalisatieprocedure van hun gronden. Ze bewerken al jaren de gronden en putten al jaren water uit de bronnen, maar hebben geen eigendomstitel. Tot hiertoe zijn de gronden en de rivieren in handen van de staat. Maar de staat wil ze verkopen aan de boeren en het Fondo de Tierra heeft in samenspraak met de gemeenschappen plannen uitgewerkt. Volgens die plannen valt de rivier op het grondgebied van Sinlak, maar beide gemeenschappen tappen water uit dezelfde bron, zonder problemen en volgens een onderling akkoord dat ze jaren geleden ondertekenden. "Nu wil Sinlak ineens geld innen voor het gebruik van de bron, terwijl dit nooit een probleem geweest is," vertelde de voorzitter van Flor Santa Domingo later op de avond. De medewerkers van CONIC raadden hen aan om bij het Fondo de Tierra een clausule te onderhandelen zodat de toegang tot en het gebruiksrecht van de rivier vrij is, maar de rivier wel eigendom blijft van Sinlak.

's Nachts plakte de hitte op mijn lijf, maar ik kroop toch weg in mijn slaapzak om geen nare beestjes te moeten voelen tijdens mijn slaap. Ik had er genoeg zien rondvliegen en -kruipen en bovendien had Maximiliano, de lokale promotor van CONIC in Huehuetenango, honderduit verteld over slangen en katachtige roofdieren. Door de vermoeidheid voelde ik zelfs de harde (onder)grond niet. Na vier uren slaap stonden we om 2u30 op om een pick up te halen, maar Maximiliano had zich slecht geïnformeerd en we hoorden de auto passeren voordat we de hoek om waren. "Er komt er nog wel een," suste Max. En dus was het wachten geblazen. En wachten. Ik viel af en toe in slaap, maar schokte telkens weer wakker. Door de vroege uren waarop we opstonden en de onregelmatige uren waarop we aten, had ik ondertussen al helemaal geen trek meer en voelde ik me misselijk. Er passeerden nog een aantal pick ups, maar geen enkele ging naar onze bestemming. Tegen vijf uur begonnen de hanen te kakelen, de zon kwam stilaan op en vrouwen snelden zich naar de graanmolens om maïsgranen te verpulveren en de eerste tortilla's van die dag te maken. "Er komt geen auto meer tot de volgende nacht," besefte Max. En dus besloten we te ontbijten en via Mexico terug te keren naar Huehuetenango. Het was een risico, want ik had mijn paspoort niet bij. Maar volgens Max werd er op dat stuk Mexico nauwelijks gecontroleerd. En zo geschiedde. Op 100 meter van het dorp zaten we al op Mexicaans grondgebied, niets dat erop duidde, behalve de witte palen die de grens afbakenen. Maar het transport was een wereld van verschil. Op een half uurtje van het dorp bereikten we een asfaltweg waar comfortabele minibussen ons na enkele uren weer naar Guatemala brachten. We staken de grens terug over in het dorpje Gracias a Dios, zonder enige controle. "Als mojada," lachte Max. Zo worden de latinos genoemd die illegaal naar de Verenigde Staten vluchten. 'Mojado' betekent letterlijk 'nat' en verwijst naar het feit dat vele illegale immigranten een rivier overzwemmen om de VS te bereiken. Als hier de varkensgriep uitbreekt dan bereikt die in 1-2-3 Guatemala, dacht ik bij mezelf, de grens zit vol gaten.

CONIC in Finca Florida (video)

2009-05-10T13:55:00.000-07:00

Influenza heeft Guatemala bereikt

2009-05-10T11:15:00.000-07:00

Het wonder heeft niet lang geduurd, ondertussen zijn er al drie gevallen van influenza gekend in Guatemala. De zieken worden behandeld.

Meer informatie kan je lezen in de Guatemalteekse pers, onder nationaal nieuws:

Influenza of 'gripe cochina'

2009-05-03T19:32:00.000-07:00

Velen vragen zich waarschijnlijk af hoe dat nu zit met de varkensgriep, Mexicaanse griep of influenza H1N1 in Guatemala. Als buurland van Mexico is de kans namelijk groot dat het griepvirus Guatemala bereikt. Tot hiertoe werden enkel een tiental verdachte gevallen gedetecteerd, die nadien negatief bleken te zijn. Sommige collega's zijn sceptisch over deze berichten en denken dat de griep al lang Guatemala bereikt heeft, maar dat de regering noch de pers de waarheid vertellen om een paniekreactie te vermijden. Ondertussen gaan ze echter rustig door met handen schudden en kussen geven. Af en toe zie je iemand met een mondmasker - vooral in de ziekenhuizen en omgeving - maar de meeste Guatemalteken trekken zich niets aan van de bijna-pandemie in Mexico. Het vormt veeleer het voorwerp van grappen, vooral wanneer iemand uit een grensgebied komt of niest. "Pas op, die heeft de varkensgriep!", waarop iedereen in luid gelach uitbarst. De Guatemalteken spraken in het begin van 'gripe porcina' (varkensgriep), maar in de volksmond werd dat al gauw 'gripe cochina', want 'coche' betekent hier varken en niet zozeer auto zoals in Spanje.

De regering is ondertussen wel begonnen met een sensibiliseringscampagne om de symptomen van de griep en voorzorgsmaatregelen uit te leggen aan de bevolking, via televisie, radio, geschreven pers en folders - die onder andere werden uitgedeeld tijdens de mars op 1 mei. Een mars waaraan ook CONIC - inclusief ikzelf - deelnam en die niet werd geannuleerd omwille van de influenzadreiging. Maar andere evenementen worden wel uitgesteld om een mogelijke verspreiding van de griep te vermijden. Veel vertrouwen in de aanpak van de regering heb ik niet, want ze kunnen dan wel de meest frequente grensovergangen en de luchthaven controleren, een aantal meters verder steken mensen rustig de grens over via water en het beperkt aantal mankrachten kan nooit alle verdachte gevallen eruit pikken. Het is veeleer een wonder dat de griep Guatemala nog niet bereikt heeft. Maar laten we hopen dat dat zo blijft.

Cultuur, corruptie en stille terugtrekking

2009-05-03T18:19:00.000-07:00

Ieder land, cultuur en organisatie heeft zijn gewoonten en de ene keer is het gemakkelijk om deze structuur te doorgronden, de andere keer is het zoeken naar verborgen attitudes. In Senegal ging het me gemakkelijk af om het gedrag van de lokale bevolking te verklaren, misschien omdat ze er zelf honderduit over praatten, expats me graag hun advies gaven en ik een superinteressant boek las over de Senegalese cultuur. In Guatemala bots ik regelmatig op beslissingen en gedragingen die ik niet kan verklaren en die me ook niet worden uitgelegd. Uit angst om mensen voor het hoofd te stoten, durf ik nauwelijks verder te vragen naar hun beweegredenen. Mijn collega's zijn vriendelijk en open, maar het is moeilijk om een diepere vertrouwensrelatie op te bouwen en het blijft gissen naar cultureel en historisch gebonden gedragingen. Dat ze een historische achterdocht hebben van Westerlingen is vooral te wijten aan de kolonisatie en de genocide die de kolonisatoren indertijd op de inheemse bevolking hebben gepleegd. Daarom dat het ook zo moeilijk is om hun vertrouwen te winnen.

Corruptie

Toen ik op terreinbezoek in Chimaltenango was, werd ik geconfronteerd met een geval van corruptie. Een gemeenschap vertelde me hoe iemand van CONIC hen twee jaar geleden om geld had gevraagd om hun problemen op te oplossen. De gemeenschap, die recent lid was geworden van CONIC, besefte niet dat het onlogisch en niet toegelaten was om geld te storten op de persoonlijke rekening van een CONIC-medewerker. Sommige families gingen een lening aan om het geld te kunnen betalen, omdat ze niet liever wilden dan dat hun problemen zouden worden opgelost. Twee jaar - en zoveel interesten - later beseffen de families dat de CONIC-medewerker hen erin heeft geluisd en dat hun problemen niet zijn opgelost. Geruchten gaan de ronde dat zijn vrouw zwaar ziek was en dat hij het geld daarom dringend nodig had. Verbaasd door de verklaringen van de gemeenschap vroeg ik aan de aanwezige CONIC-collega's van Chimaltenango hoe zij dit probleem zouden aanpakken. "Het ligt zeer gevoelig…", begon één van hen. "De gemeenschap moet beslissen welke stappen ze willen nemen." Eerst was er sprake van om een bijeenkomst te organiseren met de corrupte CONIC-medewerker om het probleem onderling op te lossen, zonder enige bekendmaking naar de CONIC-top toe en zonder sanctie van de corrupte medewerker. Vervolgens werd beslist om een verslag op te stellen en dat over te maken aan de CONIC-leiding, zodat zij zouden kunnen overgaan tot sanctie en rechtzetting van het onrecht. De vraag is in hoeverre de zaak opgelost zal worden. Omdat het zo gevoelig ligt, kan ik er met niemand van CONIC over praten, laat staan het heft zelf in handen nemen. Ik kan enkel maar toekijken vanuit de zijlijn, door af en toe te vragen aan de lokale promotoren van Chimaltenango of ze weet hebben van vorderingen in de zaak. Waar ik schrik voor heb, is dat de corrupte medewerker, die een vrij hoge positie heeft in de CONIC-leiding, in juli weer verkozen wordt door de algemene vergadering voor een termijn van twee jaar.

Los Pinos: een probleemgeval met gewonde

"Los Pinos is een ingewikkeld geval", legde een CONIC-medewerker me uit. We waren op weg naar Tucurú, in de streek van Alta Verapaz, waar ik een week gemeenschappen zou bezoeken. Die dag had de gemeenschap van Los Pinos naar Cesar gebeld om te melden dat één van hun compañeros gewond was geraakt tijdens een schietpartij door private veiligheidsagenten, ingehuurd door de grootgrondbezitter. De boeren, die vroeger voor de grootgrondbezitter werkten, hadden een aantal jaren geleden gronden gekregen als uitbetaling van achterstallige lonen. Maar de gronden brengen nauwelijks iets op en de boeren willen onderhandelen over meer vruchtbare gronden. De grootgrondbezitter houdt het been stijf en wil hen geen andere gronden verkopen. Volgens Cesar belt Los Pinos enkel maar als ze grote problemen hebben en andere ngo's ze niet kunnen oplossen. "Doordat vele ngo's hen in het verleden geholpen hebben zonder enig engagement van de gemeenschap zelf te eisen, verwacht Los Pinos enkel maar dat wij hen iets geven, zonder dat zij iets in ruil moeten doen." CONIC denkt er daarom aan zich terug te trekken uit de gemeenschap, maar het kan nooit kwaad om er eens een kijkje te gaan nemen.

En dus paste Candelaria, de lokale promotor van CONIC, onze weekplanning aan en vertrokken we woensdagochtend naar Los Pinos, met vele vragen over wat we daar zouden aantreffen. De gemeenschap vertelde ons hoe ze een terrein van de grootgrondbezitter aan het bewerken waren voor eigen gebruik, toen de veiligheidsagenten ineens op hen begonnen te schieten. Daarbij raakte één kogel de arm van een boer. Ze toonden ons de kogels en zelfs de gewonde stond ineens voor ons. Een magere man van middelbare leeftijd die trilde op zijn benen en zijn bebloed vest had meegenomen zodat we daar alvast een foto van konden nemen. De wonde op zijn arm was dichtgegroeid, maar de kogel stak nog steeds in zijn lichaam. Met droevigheid in zijn stem en af en toe een traan, vertelde hij ons hoe hij tevergeefs naar het openbare ziekenhuis in La Tinta was gegaan en niemand hem wou helpen. Hoe kan het dat een ziekenhuis een patiënt niet wil helpen, vroeg ik verbaasd aan Candelaria. "Dat is hier heel normaal. Ofwel hebben ze het materiaal niet en kunnen ze een zieke niet helpen, ofwel willen ze de arme boeren niet helpen. Vele dokters hebben vriendschaps- of familierelaties met grootgrondbezitters." Ondertussen zat de gewonde al een week met een kogel in zijn arm. Kan ik dan niet op één of andere manier deze man helpen, vroeg ik aan Candelaria. Ze keek op haar klok, zei dat we naar een andere bijeenkomst moesten gaan en dat de CONIC-leiding hierin een beslissing zou nemen. Tegen mijn zin vertrok ik, verbaasd over de houding van Candelaria.

Achteraf bleek dat de gemeenschap gelogen had over de gang van zaken. Ze gaven toe aan een andere medewerker van CONIC dat zij 's nachts de veiligheidsagenten omsingeld hadden en hen wapens afhandig hadden gemaakt, waaruit een vuurgevecht ontstond. De leiding van CONIC besliste daarom om zich "in stilte" en voorgoed terug te trekken uit de gemeenschap, zonder hen te informeren. En wat dan met de gewonde, die ondertussen al twee weken met een kogel in zijn lijf zit? Candelaria zou een dokter bellen die ze kent en om raad vragen. Waarom heeft ze de dag van ons bezoek dan niet gebeld? Ik had haar nochtans gevraagd of ze geen dokter kent die we eventueel zouden kunnen bellen. Nee, had ze geantwoord. Een raar verantwoordelijkheidsgevoel.

België haalt het nieuws in Guatemala

2009-04-17T20:13:00.000-07:00

De afgelopen dagen heeft België twee keer het nieuws gehaald in Guatemala. Woensdag verscheen in de krant een artikel over de twee maanden durende hongerstaking van de 'sans papiers' in Brussel. Donderdagavond haalde de valpartij van de Scheldeprijs het sportjournaal op de Guatemalteekse televisie.

Het is veeleer toevallig dat ik op dat moment de krant en het televisiejournaal bekeek. 's Ochtends verschijnen er altijd meerdere kranten: La Prensa Libre, Nuestro Diario, Siglo XXI en El Periódico. Nuestro Diario is nogal sensatiegericht, met elke dag een halfblote vrouw op de voor- en achterpagina en veel nieuws over geweldplegingen. La Prensa Libre is dan weer meer regeringsgezind en je kan je vragen stellen bij sommige artikels, maar de krant kent iets meer diepgang. Alleen spijtig van de vele advertenties. De beste kranten zijn El Periódico, Siglo XXI en La Hora. Deze laatste verschijnt enkel in de namiddag en tot hiertoe slaag ik er nauwelijks in ze te bemachtigen, hun mobiele verkopers ontlopen me altijd. Er zijn geen vaste verkooppunten van La Hora, een krant die sterke achtergrondverhalen en internationaal nieuws publiceert, onder andere over de hongerstaking van de 'sans papiers' in België: "Centenares de 'sin papeles' llevan dos meses en huelga de hambre". Met een foto van een spandoek: "5 mois d'occupation et de démarche politique égal zéro alors nous préférons mourir". Het artikel gaat vooral over de slechte gezondheidssituatie en het doorzettingsvermogen van de hongerstakers.

Naar het televisiejournaal kijk ik nog minder dan dat ik een krant vastneem, want alle Guatemalteekse televisiekanalen zijn in handen van een Mexicaanse miljonair die niet vies is van politieke zaakjes. Nieuws waarin de regering negatief in beeld komt, komt nauwelijks en heel subjectief aan bod. Maar vorige donderdagavond zat ik bij een collega in Chimaltenango, waar ik de nacht zou doorbrengen, en zij zette het televisiejournaal aan. Tijdens het sportnieuws kwam daar de valpartij van een wielerwedstrijd in beeld en ik vroeg me af of het de Scheldeprijs was, want ik had vaag gehoord dat de journalist "En Bélgica…" zei. Toen ik het logo van de stad Antwerpen zag, werd mijn vermoeden alleen maar versterkt. En vandaag bevestigd toen ik de nieuwsbrief van mijn gemeente las, die elk jaar de finish van de Scheldeprijs ontvangt.

Je ziet, België is soms dichterbij in Guatemala dan je denkt…

Semana Santa in beeld (video)

2009-04-13T14:30:00.000-07:00

Semana Santa

2009-04-12T13:18:00.000-07:00

Maximón en dronken Maya's

"Wij, Maya’s, hebben één groot probleem: als we beginnen te drinken kunnen we niet meer stoppen", vertelt Oscar. Hij heeft me uitgenodigd bij hem thuis in San Pedro La Laguna, een dorpje aan de rand van het Lago de Atitlán, een meer omringd door volkanen en wondermooie natuur. Hij werkt al jaren voor CONIC en spreekt Tzutujil, één van de Maya-talen die rond het meer gesproken wordt. We zitten in Santiago La Laguna, een buurdorp van San Pedro. Hij is zelf al toe aan zijn zesde pint, ik slurp rustig aan mijn vierde. "Je kan niet weigeren als ze je drank aanbieden", fluisterde Oscar me toe, dus nam ik ieder Gallo-pint aan. Pas achteraf wist hij te vertellen dat je ze ook ongeopend mag meenemen naar huis…

Zaterdag 4 april is een belangrijke dag voor Santiago. Een tiental mannen komt na 24 uur wandelen terug aan in het dorp met bloemen en vruchten. Ze worden verwelkomd met muziek en wierook en trekken al dansend naar het gemeentehuis. Daarna lossen ze hun lading bloemen en vruchten in het lokaal van CONIC, die de traditionele ceremonie steunt, waar ze dansen, drinken en eten tot de vroege uurtjes. Maar na enkele uren liggen een aantal oude dronkaards hun roes al uit te slapen op de stoep, het is nog maar 15u. Iets verder bij een 'cantina' hetzelfde fenomeen.

We brengen dezelfde dag een bezoek aan Maximón, een heilige die vereerd wordt door de Maya's. Het is een pop met een houten gezicht, die altijd een sigaar in de mond heeft. Volgens Oscar zit zijn echte gezicht achter het houten gezicht en kan niemand het zien. Vele mensen offeren hem sigaretten – die hij helemaal oprookt – en alcohol, waarvan hij een aantal slokjes neemt. Twee sjamanen zitten naast hem, met moeite kunnen ze hun ogen openhouden. Oscar vertelt me dat zij de rest van de alcohol opdrinken die de mensen aan Maximón offeren. Straf spul, gedestilleerd uit suiker. Ieder jaar in mei verhuist Maximón naar een ander huis in Santiago om het sociale evenwicht te bewaren. Een broederschap leidt dit alles in goede banen. We brengen uren door bij Maximón en weer bieden de mensen ons drank en eten aan. Velen komen Maximón groeten, soms families van ver waarvan de vader in huilen uitbarst en Maximón bedankt voor de betere tijden.

Op woensdag 8 april gaan Oscar en ik terug naar Santiago om de uitvaart van Maximón bij te wonen. Die dag regeert Maximón over het dorp en is hij burgemeester voor één dag. Hij wordt rondgedragen en na een bezoek aan het gemeentehuis, gaat hij naar de kerk, waar hij tot vrijdag blijft. Diezelfde dag worden ook de vruchten en bloemen terug bovengehaald om het hele dorp te versieren. De dag daarvoor keerden dezelfde mannen terug van het woud met nog meer vruchten. En, zo wil de traditie, dinsdag wordt er heel de nacht gedronken en gefeest.

Drugsverslaafde gringo's

San Pedro is zoals de andere dorpen aan de oever van het Atitlán-meer een feeëriek dorp dat nog veel van zijn tradities bewaard heeft. Vrouwen lopen er in traditionele kledij rond, maar ook mannen. Door zijn locatie en traditionele karakter is het een favoriete trekpleister voor menig toerist. Vele Westerlingen zijn er blijven wonen, met al dan niet een positief effect op de samenleving. Ze zorgen enerzijds voor bijkomende inkomsten en werk voor de lokale bevolking, maar anderzijds hebben Amerikaanse hippies een florerende drugshandel opgestart in San Pedro. Het toeristische deel van San Pedro, waar de meeste hotels en horecazaken zich bevinden, laat op mij een bevreemde indruk achter. Dit is een ander San Pedro. Een San Pedro waar toeristen zich onder toeristen mengen, uitgaan en drugs consumeren. Volgens Oscar worden aan toeristen bij hun aankomst al direct drugs aangeboden. En er is een hotel dat erom bekend staat cocaïne tot in de kamer te leveren. Met afgunst heb ik Westerlingen zien passeren die mij waarschijnlijk als roze olifant aanschouwden, zo gedrogeerd liepen ze rond. En stilaan dringen de drugs ook door tot de lokale jongeren, die toeristen bestelen om drugs te kunnen kopen. Het ontwricht de lokale gemeenschap. "San Pedro was altijd een rustige plek, maar een maand geleden werd voor het eerst iemand van het dorp vermoord, aan het hotel dat bekend staat om zijn drugshandel", vertelt Oscar. Het laat geen twijfel dat de moord te maken heeft met drugs.

Katholieke processies

Guatemala is overwegend katholiek en dat is goed voelbaar tijdens Pasen. Op donderdagavond stelt Juanfer me voor naar Antigua te gaan om kerken te bezoeken. Natuurlijk wil ik mee, ondanks de vermoeidheid van de bustocht van San Pedro naar de hoofdstad. In de auto blijkt echter al gauw dat we niet meer naar Antigua gaan, maar op kerkentocht in de hoofdstad. Zeven kerken op één avond, een persoonlijk record! "Ben jij katholiek?", vraagt de zus van het lief van Juanfer. "Niet echt", antwoord ik lachend. Sommige kerken zijn mooi, andere dan weer bombastisch lelijk en één heeft een zwart Christus-beeldje.

De dag erna, Heilige Vrijdag, vinden drie processies plaats in de hoofdstad. Overal in de straten worden tapijten gemaakt van een soort houtschilfers, felgekleurde en felriekende tapijten die achteraf door de processies platgestampt zullen worden. Heel de namiddag en avond trekken de processies door Guatemala City, tot na middernacht soms. Traag schuifelen ze voort en honderden mensen dragen beeltenissen van Christus en Maria. In een welbepaalde processie heeft de stelling van Christus wel 140 dragers nodig! Om de één of twee kruispunten worden de dragers afgewisseld. Juanfer draagt wel zo'n drie keer die dag. Ik ga 's nachts met enkele vrienden op zoek naar de drie verlichte processies, zoals duizenden andere Guatemalteken, een fijne tocht door het historische centrum van de hoofdstad - voor één keer veilig ’s nachts - waar een feestelijke sfeer hangt.

"CONIC is de enige inheemse boerenorganisatie die de hoofdstad lam kan leggen"

2009-04-02T21:06:00.000-07:00

Met duizenden waren ze. Tienduizenden. Soms zag je noch het einde, noch het begin van de stoet. Vrouwen, mannen, jong en oud, liepen uren onder de brandende zon met één doel voor ogen: het parlement en de president tot toegiften dwingen. Vanuit de vier windstreken palmden ze het politieke en historische centrum van de Guatemalteekse hoofdstad in. En ze kregen de belofte van het parlement en de president dat zij meer aandacht zullen besteden aan hun problemen.

CONIC – Coordinadora Nacional Indígena y Campesina – de organisator van de nationale optocht, slaagde erin zo’n 25.000 leden en sympathisanten vanuit de rurale gemeenschappen naar de hoofdstad te halen. Alleen CONIC heeft dergelijke mobilisatiekracht in Guatemala en slaagt erin om Guatemala City lam te leggen. Sommigen moesten twee dagen op voorhand vertrekken om op dinsdag 31 maart 2009 om 8u paraat te staan aan de vier invalswegen. Geen cent kregen ze van CONIC, iedere participant werd afgevaardigd en financieel gesteund vanuit zijn gemeenschap. Gewapend met luidsprekers, spandoeken, vlaggetjes en wierook stroomden de vier windstreken samen in het centrum van de hoofdstad. Zelfs vrouwen met baby’s op de rug en eten op het hoofd, sjamanen en oude knarren die nauwelijks nog op hun benen konden staan, wandelden onder de blakende zon naar het parlements- en presidentsgebouw. Rigoberta Menchú, winares van de Nobelprijs van de Vrede, liep mee in de stoet, omringd door haar veiligheidsagenten.

Het was drummen geblazen toen de demonstranten tegen de middag het parlement bereikten. Scherpschutters op de daken hielden een oogje in ’t zeil, maar de menigte bleef vredevol slogans scanderen. Een delegatie van CONIC betrad het gebouw om met de parlementsvoorzitter te praten en vele participanten profiteerden even van de pauze om iets te eten of te drinken. In een mum van tijd baanden straatverkopers zich een weg tussen de menigte en deden gouden zaken.

Ik had die ochtend flink ontbeten om genoeg energie te hebben voor de optocht, maar mijn maag begon tegen de middag ook stilaan te knorren. Ik zou de rest van de dag doorbrengen op een kokosnoot, anderhalve liter water en twee biscuits. Ik schuwde de duwende en hete menigte aan de ingang van het parlementsgebouw, maar moest me er toch af en toe inwerpen om wat beeldmateriaal te schieten. Ik liep immers rond met de videocamera van CONIC en mijn fototoestel en had de taak gekregen om de manifestatie in beeld te brengen. Ik liep voor de manifestanten uit, bruggen op, tussen de manifestanten, als een sardien geplet voor het parlement en presidentiële huis, maar met mijn lengte slaagde ik erin vrij goede beelden te schieten. Zweten, dat deed ik wel, en verbranden ook, ondanks het feit dat ik elk uur zonnecrème op mijn lichaam smeerde.

Toen de delegatie het parlementsgebouw uitliep met in hun schaduw de parlementsvoorzitter, stormde de menigte naar hen toe om de afloop van de onderhandelingen te horen. De voorzitter gaf te kennen, eerst bibberend van de zenuwen bij de aanblik van zo’n grote menigte, maar dan vol vertrouwen na het besef dat de vredevolle menigte hem niet te lijf zou gaan, dat hij het wetsvoorstel van CONIC inzake inheemse rechten en volkeren zal bestuderen en voorleggen aan het parlement. Een gejuich van jewelste.

Vervolgens trok de optocht verder naar het presidentsgebouw, waar de delegatie tot 17u zou onderhandelen en naar buiten komen met een akkoord in handen. Het is een vrij algemeen akkoord van een tiental punten, waarin beloofd wordt aan CONIC om hen te betrekken bij het verder uittekenen van overheidsprojecten en -programma’s ten voordele van de inheemse bevolking en kleine boeren. De president zelf was niet aanwezig bij de onderhandelingen, maar zijn afgevaardigden beloofden aan de leden van CONIC dat ze meststoffen zullen ontvangen en dat de conflicten inzake eigendomsrechten en schulden bekeken zullen worden. Een volgende bijeenkomst tussen CONIC en het presidentiële kabinet is gepland voor 15 april. Met voldoening konden de demonstranten van CONIC weer naar hun rurale gemeenschappen terugkeren.

De pers, hoewel voltallig aanwezig, maakte ‘s anderendaags maar weinig melding van de manifestatie. En als ze dat al deden, vermeldden ze vooral de verkeersopstoppingen die de optocht veroorzaakte. Het aantal participanten werd ook geminimaliseerd, van “enkele honderden” tot 5000. Voor CONIC is dat nogmaals het bewijs dat de pers heult met het politieke regime en kritiek de kop indrukt.

Marcha nacional por la vida, la tierra y el territorio

2009-03-30T19:51:00.000-07:00

Morgen is het dan zover: de nationale mars van CONIC "voor het leven, de aarde en het territorium". Ofwel: niet langer honger maar steun aan de kleine boeren, nee aan de mijnbouw, lang leve de strijdende en triomferende vrouwen, geen discriminatie maar sociale rechtvaardigheid, recht op landbouwgrond, stop het geweld... Allemaal slogans die prijken op spandoeken en in perscommuniqués.

De afgelopen dagen was het een kiekeskot op het werk. Ik ben vandaag gaan lopen om 17u, maar ik durf wedden dat bijna de helft van het personeel de nacht doorbrengt op het bureau om ’s morgens vroeg post te vatten aan de drie belangrijkste invalswegen van de hoofdstad. Om 8u starten de demonstranten hun weg naar het parlement en het presidentiële paleis om daar hun eisen neer te leggen. Ik loop morgen mee, langs de zijlijn, om alles vast te leggen op beeld. Hoe de mars verlopen is, lees en zie je dan later.

PS: de foto van de affiche is genomen tijdens een gedwongen "verhuis" van een inheemse gemeenschap. Concreet komt dit neer op het volgende: een enorme politiemacht verjaagt de mensen uit hun huizen en steekt ze in brand, vaak wordt er ook wild op los geschoten. Het verdriet van de man spreekt boekdelen.

Gallo, het beste bier van Guatemala (video)

2009-03-29T14:37:00.000-07:00

Botsing van culturen

2009-03-27T18:47:00.000-07:00

Ik zit nu al meer dan een week in Guatemala en begin me hier goed thuis te voelen, al is het toch wel moeilijk om te wennen aan de onveiligheid, die vooral de hoofdstad teistert. Mijn gastfamilie raadt me af om de krant te lezen omdat er toch maar over geweld geschreven wordt en je er al vlug depressief van wordt, maar het levert interessante informatie op die onontbeerlijk is om de situatie te begrijpen. De ene dag maakt de procureur van de mensenrechten een archief van de nationale politie openbaar, waarin bewijzen te vinden zijn over moorden gepleegd tijdens de burgeroorlog in de jaren tachtig, de andere dag wordt zijn vrouw gegijzeld, mishandeld en nadien weer vrijgelaten. Moeilijk om te ontkennen dat er geen verband is tussen de twee feiten. Het leger en de politie zijn doordrongen van corruptie en hebben banden met de drugsmaffia en jongerenbendes, met onopgeloste moorden en escalerend geweld tot gevolg. Velen spreken van een interne staatsgreep, want met de nieuwe regering is het geweld in de hoofdstad sterk toegenomen, met dagelijks moorden op buschauffeurs – die weigeren chantagegeld te betalen aan de bendes en maffia. Maar de mensen kunnen niet anders dan het openbaar vervoer nemen, hoe geraken ze anders op hun werk of de universiteit? En dus worden de doden even later al weer vergeten.

Ook ik neem de bus. ’s Morgens kan ik meestal wel meerijden met iemand, maar ’s avonds moet ik wachten op de bus. Ik moet maar een kleine afstand afleggen – net iets teveel om te voet te doen – en tot hiertoe is het jaren geleden dat ze mijn bus nog hebben aangevallen, het behoort ook niet echt tot de risicoroutes. Maar je weet nooit… In elk geval beperk ik de risico’s door overdag de rijden en niet te dicht bij de chauffeur te zitten. En ook ’s nachts moet je niet ronddwalen in de straten, enkel per auto of taxi. Dus voorlopig ga ik om 17u recht van mijn werk naar huis, tenzij iemand me met een auto thuis kan afzetten. Ik voorzie wel in de toekomst dans- en/of muzieklessen te nemen, vlakbij en na mijn werk, zodat ik toch iets om handen heb en dan ’s avonds met een taxi naar huis kan terugkeren.

Maandag heb ik voor het eerst mijn directe overste en "begeleider" ontmoet, het was even een koude douche. Voorzichtig aftastend, stootte ik al direct op een muur van onbegrip, desinteresse en desinformatie. Hij was niet geïnformeerd over de afspraken tussen Broederlijk Delen en CONIC over mijn inzet, hij zat niet in met mijn veiligheid en wou me al alleen het terrein opsturen met het openbaar vervoer en hij zou voor Pasen geen tijd hebben om mijn verblijf te organiseren. Ik moest dus maar mijn plan trekken en ondertussen kon ik spandoeken maken voor de betoging die ze organiseren op 31 maart. Klein en breed van gestalte, met een oh-zo-typische snor, maar met een wantrouwende blik en geen overtuigende glimlach, boezemde hij me niet direct vertrouwen in. En ik hem blijkbaar ook niet, want zijn wantrouwen was duidelijk voelbaar. Toen ik – na verschillende dagen voor een gesloten deur gestaan te hebben – vroeg of ik een sleutel kreeg, zei hij dat we niet zomaar een dubbele kunnen maken maar dat ik moet wachten tot een kameraad uit het platteland zijn sleutel binnenbrengt. Ik zou de sleutel zogezegd vandaag krijgen, maar heb ze nog altijd niet gezien. Het zal wel aan de cultuur liggen, dacht ik, dat ze zo achterdochtig zijn. Het valt ook wel te begrijpen, nadat de Spanjaarden de Maya’s bijna hebben uitgeroeid en tijdens de burgeroorlog de militairen een genocide pleegden op de inheemse bevolking. En na een week gaat het inderdaad al beter, het contact loopt wat vlotter, maar het ligt eerder aan de persoon dan aan de cultuur. Want ik heb me rot geamuseerd met de mensen die mee spandoeken schilderden, van de kuisvrouw en chauffeur tot de boekhouder en programmacoördinator. Zij waren direct vriendelijk en open tegen me. Toen vandaag de kuisvrouw in de keuken stond te huilen, begon bij mij een belletje te rinkelen. Mijn begeleider, Juan, organiseerde vandaag een persconferentie en Ophelia, de kuisvrouw, was al vanaf 6u in de weer om alles klaar te zetten, maar kreeg naar haar voeten, ondanks de perfecte timing en dat ik haar een handje hielp. En toen begreep ik ook waarom ze altijd aan mij vraagt om dingen te vragen aan Juan, omdat zij niet durft en schrik heeft dat hij weer autoritair zou doen. En zij is niet de enige die Juan niet graag heeft, zijn autoritaire gedrag jaagt ook andere collega’s tegen hem in het harnas. Lap, die persoon moet nu juist mijn begeleider zijn! Hij heeft zo zijn regeltjes en staat erop dat zijn gezag gerespecteerd wordt, waar ik mee kan leven, maar het valt af te wachten of hij ook met mijn (vrouwelijke) aanwezigheid kan leven.

6ta calle 0-40

2009-03-20T17:34:00.000-07:00

Een kwartiertje met de bus en "cuatro cuadros" (vier kruispunten) te voet, kom ik aan bij het bureau van CONIC. Enkel het huisnummer in de 6de straat - hier vind je nauwelijks straatnamen, enkel genummerde "calles" en "avenidas" - bevestigt dat het wel degelijk om CONIC gaat. Geen naam op het gebouw, ook niet op de bel. Maar de vrouw in kleurrijke kleding die de deur opendoet spreekt al boekdelen. Ja, ik ben wel degelijk bij CONIC en ja, Cesar Bol verwacht me. Een man van kleine gestalte en met sluiks haar vol gel, maar met een glimlach die heel zijn gezicht in beslag neemt, verwelkomt me. Hij leidt me rond in de burelen en stelt me voor aan zo'n tiental collega’s. Allemaal klein van gestalte, de vele vrouwen in traditionele kledij. Ook allemaal heel vriendelijk en nieuwsgierig kijkend naar de blanke, grote vrouw die voor hen staat en die over haar woorden struikelt. Als ik de bureaus verlaat hoor ik nog gegiechel achter mijn rug. Ook niet onbelangrijk: de keuken waar je koffie en water à volonté kan nemen.

Cesar neemt me mee naar het bureau van "don" Juan Tiney, waar ook ik zal werken. Video's, foto's en allerhande folders liggen rommelig bij elkaar. Mmm, misschien moet ik maar eens eerst werk maken van een archief? Juan komt pas maandag terug van een dienstreis, maar Cesar geeft me al een korte uitleg over de nieuwe strategische lijnen van de organisatie. En de rest van de ochtend ben ik zoet met het lezen van het strategisch plan voor 2009-2013. 's Middags nemen mijn nieuwe collega's me mee naar een "comedor" achter de hoek, een gezellige eettent waar ze dagmenu's aanbieden tussen 1,5 en 2,5 euro (soep, hoofdschotel en drankje inbegrepen). En ja, daar ben ik weer rijst aan het eten. Maar 't is wel veel minder vettig dan de Senegalese rijst. En 't verteert ook vlugger want ik heb hier altijd een hongergevoel sinds ik ben aangekomen.

In de namiddag wens ik de collega's een fijn weekend en ga ik mango's en papaya's kopen op een klein marktje vlakbij, mijn drang naar vitaminen is groot na drie dagen geen fruit gegeten te hebben. Vervolgens neem ik de bus naar huis, zo'n oude Amerikaanse schoolbus, ook wel "chicken bus" genoemd door de kippen (en andere dieren) die er vaak mee vervoerd worden. Voor 10 eurocent dropt de bus me vlak voor huis.

Bienvenida

2009-03-19T16:11:00.000-07:00

Woensdag 18 maart om 22u15 ben ik aangekomen in Guatemala, toen jullie allemaal lekker lagen te soezen, het was toen immers 5u 's ochtends in België. De reis was vermoeiend maar is goed verlopen, nauwelijks vertraging of problemen gehad en uiteindelijk moest ik niet te lang wachten in Schiphol of Panamá. Ik zat twee kilo's boven de 20 kg, maar gelukkig maakte de KLM-dame daar geen probleem van en ook mijn handbagage zat boven het maximum - maar dat heeft ze niet gewogen. Een gesleur dat wel, want ik moest ook nog wat cadeautjes kopen in Schiphol.

Vandaag heb ik uitgeslapen tot 11u en een lekker Guatemalteeks ontbijt genomen van ommelet, (vloeibare) bonen, tortilla's (maïspannekoeken) en Lipton-thee. Dat laatste is natuurlijk niet typisch Guatemalteeks... Vervolgens heb ik mijn kamer in orde gebracht, er liggen nog wat kinderspullen en een Christusbeeldje waakt over mijn bed, maar die heb ik allemaal laten liggen/hangen. De familie waarbij ik logeer geraakt al zijn spullen al moeilijk kwijt in hun kleine huis. Ze waren superblij om me terug te zien - ik heb twee jaar geleden al bij hen gelogeerd - en ze drukten me bijna plat.

Morgen moet ik vroeg opstaan, want dan ga ik even langs op bureau. Mijn begeleider is er dan nog wel niet - met hem heb ik maandag een afspraak - maar iemand anders van CONIC zal me wegwijs maken in de burelen van de organisatie.