Liefde, het is een bron van inspiratie. Voor menig schrijver, dichter of muzikant. Voor iedereen. Liefde is universeel, we zouden het kunnen bestempelen als een taal van verbale en non-verbale handelingen die iedereen op aarde hanteert. Maar het is ook een bron van onzekerheid, want de taal van de liefde heeft niet overal hetzelfde jargon: woorden hebben een andere betekenis of handelingen worden anders of zelfs niet geïnterpreteerd. Het leidt vaak tot slechte communicatie en dus onbegrip.
Senegal: je t’aime
In Senegal werd ik er al mee geconfronteerd: onbekende mannen verklaarden me pardoes hun liefde. Op straat, in mijn bureau, je kon het zo gek nog niet bedenken. Ik stond als aan de grond genageld. En dan werd ik kwaad. Hoe kregen ze het in hun hoofd om zomaar “Je t’aime” tegen me te zeggen? Ik kende hen van haar noch pluim! Al gauw werd duidelijk dat “houden van” vertaald moest worden als “leuk vinden”. En de echte liefde dan? Je moet eerst met elkaar in bed duiken, dan spreken Senegalezen pas van verliefdheid. Onverbloemd wil “Je t’aime” dan ook zeggen: “Ik wil (met) je (naar bed)”! (Lees hier meer over het Senegalese liefdesspel)
Guatemala: me gustas
In Guatemala gaat het er wat subtieler aan toe. De man heeft de touwtjes in handen. O wee als je als vrouw nog maar durft een man te veroveren… je verloopt je kans voor altijd. En dan mag de jeugd van tegenwoordig die in de hoofdstad woont wel minder machistisch zijn dan de oudere generatie op het platteland, machismo schuilt vaak in kleine details, zoals het versieringsritueel. Een man kan een vrouw op één twee drie versieren, maar dan wordt ze afgedaan als ‘te gemakkelijk’. Er moet een strijd aan voorafgaan, een ‘jacht’. “Als vrouw zit er niets anders op dan te wachten totdat de man naar jou komt”, vertelde een balletdanseres me eens. Hoe saai! Ze zouden de vrouwen in België eens aan het werk moeten zien. Bij verlegen mannen moet de vrouw wel uit haar schelp komen, of er gebeurt helemaal niets. In Guatemala is het de man die de eerste stap zet, die begint met lieve woordjes en strelingen, die je de volgende dag opbelt en de dagen nadien. Het is ook de man die de vrouw trakteert - toch één voordeel van het machismo voor de vrouw. Mannen houden er vaak een financiële kater aan over… De ijdelheid van mannen wordt gestreeld wanneer een vrouw hen overlaadt met woorden als amor, mi vida, corazón… succes gegarandeerd! Maar dat zal hen er niet van weerhouden om ook op andere vrouwen te jagen en er meerdere lieven op na te houden.
De Centraal-Amerikaanse jongens spreken vandaag de dag zelfs niet meer over hun ‘lief’, hoewel ze met elkaar vrijen, in het openbaar kussen en elkaars hand vasthouden. Ze zijn ongebonden, vrij om te doen wat ze willen met wie, zonder dat hun ‘lief’ hen ter verantwoording roept. Want het is hun lief niet. Het is een vriendin. En de meisjes hebben dat te nemen of te laten. Een alternatief is moeilijk te vinden en dus blijven vrijgevochten vrouwen liever vrijgezel. Als je kriebels in de buik voelt, mag je ook niet spreken van verliefdheid. Oh nee, dat is “elkaar tof vinden”. Verliefdheid komt pas helemaal op het laatste, wanneer je al maanden of jaren een relatie hebt. Als je je gevoelens letterlijk vertaalt, kom je dus in de problemen. Dan plast de man in zijn broek van schrik en verdwijnt hij met de noorderzon. Verliefd zijn zoals ik dat sinds mijn jeugd ken - vlinders in de buik - is niet hetzelfde als “enamorado/a”, maar wel “gustar”. Je moet het maar weten. Guatemalteken lopen niet te hard van stapel, verliefdheid is een groot en compromitterend woord.
“De vrouw houdt het machismo in stand”, zeggen velen. Ze hebben niet ongelijk. Moeders leren hun kinderen het machismo aan. Ze geven de jongens een voorkeurbehandeling, terwijl de meisjes vaak hun plan moeten trekken en meehelpen in het huishouden. Ze laten hun kinderen zien hoe gedwee ze als vrouw zijn tegenover hun echtgenoot. Zo vader zo zoon, zo moeder zo dochter. Het wordt met de paplepel ingegeven. En zolang de vrouw springt voor haar man, zal de man altijd een beroep blijven doen op haar diensten. Gelukkig verschijnen er steeds meer vrijgevochten vrouwen op het toneel en minder machistische mannen. Maar de weg is nog lang. Want ook al zijn veel vrouwen in Centraal-Amerika economisch onafhankelijk, ze verwachten nog altijd dat de man veel geld aan hen spendeert en dus een mate van macht behoudt.
Vriendschap op Guatemalteeks uur
Ook vriendschap is een flexibel begrip. Volgens Guatemalteken ligt dat aan de ‘informaliteit’ van hun cultuur. Je agenda mag dan nog vol afspraken staan, de kans is groot dat meer dan de helft niet doorgaat. Veel voorkomende situaties, die ik aan den lijve ondervonden heb:
1) Jij staat op de plaats van afspraak, op het uur dat jullie hebben afgesproken, en er komt niemand opdagen. Je ontvangt zelfs geen annulatie per e-mail of telefoon, laat staan een verontschuldiging achteraf.
2) Je belt een kwartier vóór de afspraak om te vragen of ze nog altijd doorgaat. Indien niet, verplaats jij je niet. Indien wel, vraag je waar de andere persoon zich bevindt en of hij/zij al onderweg is. Dring aan. Vaak zeggen ze al onderweg te zijn, maar bevinden ze zich nog thuis (omgevingsgeluid is een belangrijke indicatie). Zo kan jij de tijd berekenen en sta je niet te lang met je vingers te draaien op de plaats van afspraak. Je staat beter nog een half uur voor de spiegel, zodat je zeker niet de eerste bent om aan te komen.
3) Je wacht tot de andere persoon je belt om te vragen waar je uithangt omdat jullie “toch al lang hadden afgesproken”. Zo kan jij nog wat langer in de zetel blijven zitten en schiet je in actie wanneer je vriend of vriendin je belt. Bij aankomst wuif je je vertraging weg als gevolg van het “Guatemalteekse uur” (d.w.z. dat Guatemalteken de gewoonte hebben om te laat te komen en
zodoende een “Guatemalteeks uur” hanteren). Zo heb je je voldoende verantwoord.
Guatemalteken zullen dan ook nooit ‘nee’ zeggen. Ze zeggen liever ‘ja’, ook al weten ze dat ze toch niet komen opdagen. Ook als ze de weg niet kennen zullen ze je altijd een uitgebreide wegbeschrijving geven. Je moet dus verschillende keren de weg vragen (aan andere personen) om er zeker van te zijn dat je de juiste weg opgaat. Een gewaarschuwd persoon is er twee waard!
De tropische storm Agatha heeft Guatemala dagenlang overspoeld met hevige regenbuien. De ravage is enorm: modderstromen, vernielde huizen en oogsten, tientallen vermisten en meer dan 100 doden. Vooral in de afgelegen dorpen is de schade het grootst, maar blijft de hulptoevoer miniem.
